ریشه رنگ فیروزه ای در معماری ایرانی

رنگ فیروزه ای به عنوان یکی از نمادین ترین مولفه های بصری در معماری اسلامی-ایرانی، بازتابی از پیوند میان ماده و معناست. هدف از این پژوهش، واکاوی ریشه های پیدایش این رنگ از دو منظر متریال و تکنولوژی لعاب کاری و همچنین دلالت های نمادین آن در فرهنگ ایرانی-اسلامی است. این مقاله با روش توصیفی-تحلیلی و با استناد به منابع معتبر کتابخانه ای و اسناد تاریخی، فرضیه تکامل تدریجی لعاب های مس فام در ایران و ارتقای آن به نمادی از بهشت و آسمان در معماری را مورد بررسی قرار می دهد. نتایج پژوهش نشان می دهد که ریشه رنگ فیروزه ای تنها در مباحث تکنیکی و شیمیایی (ترکیب اکسید مس در محیط قلیایی) خلاصه نمی شود، بلکه این رنگ به دلیل ویژگی های طیفی خود که یادآور آسمان و آب است، در جهان بینی ایرانی به مثابه پلی میان زمین و آسمان عمل کرده و در ادوار مختلف، به ویژه در دوره های سلجوقی، ایلخانی و صفوی، به اوج شکوفایی خود رسیده است. این پژوهش تبیین می کند که استفاده از فیروزه در کاشی کاری های مساجد و بقاع متبرکه، کوششی هوشمندانه برای تداعی مفهوم تجلی نور الهی، ایجاد سکون و آرامش روانی و بازنمایی عالم قدسی در فضای معماری بوده است.

کلیدواژه ها:

رنگ فیروزه ای ، معماری ایرانی ، لعاب کاری ، نمادشناسی ، تزیینات اسلامی.