چارچوب یکپارچه و داده محور مدیریت مخاطرات HSE در پروژه های عمرانی شهری: مرور ساختاریافته ۳۸ مطالعه و مدل اجرایی مبتنی بر شاخص های پیشرو

پروژه های عمرانی شهری به دلیل هم زمانی جبهه های کاری، تعدد پیمانکاران، محدودیت فضا و مجاورت مستقیم با شهروندان، در معرض مخاطرات به هم پیوسته ایمنی، بهداشت حرفه ای و محیط زیست قرار دارند. هدف این پژوهش، تلفیق شواهد جدید و ارائه چارچوبی اجرایی برای مدیریت یکپارچه HSEدر پروژه های ساختمانی و زیرساختی شهری است. پژوهش با روش مرور ساختاریافته و نقشه شواهد بر ۳۸ مطالعه قابل ردیابی منتشرشده در فاصله ۲۰۲۰ تا ۲۰۲۶ انجام شد. مطالعات براساس ارتباط با ساخت وساز، کفایت اطلاعات روش و نتیجه، و قابلیت کدگذاری انتخاب و با فرم ساختاریافته ارزیابی شدند. برای مقایسه حوزه های ناهمگون، سهم شواهد وزن دار با لحاظ کیفیت گزارش، قدرت طرح، قابلیت کاربرد برای پروژه های شهری ایران و تازگی منبع محاسبه شد. نتایج نشان داد فناوری های دیجیتال، هوش مصنوعی و BIM با ۲۴/۷ درصد بیشترین سهم شواهد را دارند؛ پس از آن عوامل انسانی و سلامت شغلی با ۲۰/۹ درصد، مدیریت و فرهنگ ایمنی با ۱۸/۵ درصد، ارزیابی ریسک و عملیات پرخطر با ۱۷/۷ درصد، سامانه های یکپارچه HSE و عملکرد پروژه با ۱۵/۲ درصد و پیامدهای محیطی و جامعه شهری با ۲/۹ درصد قرار گرفتند. همه مطالعات بعد ایمنی را پوشش دادند، اما پوشش صریح سلامت و محیط زیست به ترتیب در ۱۷ و ۸ مطالعه مشاهده شد. رتبه حوزه ها در تحلیل حساسیت پایدار بود. بر این اساس، چارچوب پیشنهادی هشت مولفه حکمرانی، طراحی ایمن، رجیستر ریسک پویا، مدیریت پیمانکاران، پایش مواجهه، مشارکت کارگران، حکمرانی داده و یادگیری مستمر را با شاخص های پیشرو پیوند می دهد. یافته ها نشان می دهد فناوری زمانی اثربخش است که در کنار کنترل های مهندسی، مسئولیت پذیری مدیریتی و پایش متوازن ایمنی، سلامت و محیط زیست به کار رود.

کلیدواژه ها:

پروژه های عمرانی شهری ، HSE ، مدیریت ریسک ، شاخص های پیشرو ، BIM