برنامه ریزی شهری مبتنی بر مدیریت بحران زلزله با تاکید بر نقش سازمان آتش نشانی شهرداری تهران (مطالعه موردی: منطقه ۱۲)

کلانشهر تهران به دلیل قرارگیری بر روی گسل های فعال، تراکم بالای جمعیت و بافت فرسوده، از آسیب پذیرترین شهرهای ایران در برابر زلزله محسوب می شود. مدیریت بحران زلزله نیازمند برنامه ریزی جامع شهری و هماهنگی بین بخشی است که در این میان سازمان آتش نشانی و خدمات ایمنی شهرداری تهران به عنوان نهاد اصلی امدادرسان، نقشی کلیدی ایفا می کند. این پژوهش با هدف ارزیابی نقش سازمان آتش نشانی شهرداری تهران در مدیریت بحران زلزله و ارائه راهکارهای برنامه ریزی شهری برای افزایش تاب آوری منطقه ۱۲ تهران انجام شده است. روش تحقیق توصیفی-تحلیلی بوده و با استفاده از مطالعات کتابخانه ای، بررسی اسناد بالادستی (از جمله طرح جامع مدیریت بحران شهرداری تهران و مصوبه توسعه ساختمان سبز) و مطالعه موردی منطقه ۱۲ صورت گرفته است. یافته ها نشان می دهد که منطقه ۱۲ با دارا بودن ۴۰ درصد بافت فرسوده، تراکم جمعیتی بیش از ۲۰۰ نفر در هکتار و وجود مراکز حیاتی نظیر بازار بزرگ تهران، از بالاترین سطح آسیب پذیری در شهر برخوردار است. سازمان آتش نشانی با ۱۳۰ ایستگاه فعال، میانگین زمان پاسخ گویی ۴.۵ دقیقه را دارد، اما در منطقه ۱۲ به دلیل معابر تنگ و ترافیک سنگین، این زمان به ۸ دقیقه افزایش می یابد. همچنین کمبود ایستگاه های آتش نشانی در این منطقه (تنها ۳ ایستگاه) و عدم تطابق آنها با استانداردهای معماری پایدار، چالش های جدی را ایجاد کرده است. بر اساس نتایج، اجرای راهکارهایی نظیر احداث ایستگاه های جدید با رویکرد هوشمند و پایدار، اصلاح شبکه معابر، آموزش شهروندان و ایجاد سیستم هشدار سریع، می تواند تاب آوری منطقه را تا ۳۵ درصد افزایش دهد. این پژوهش پیشنهاد می دهد که شهرداری تهران با همکاری سازمان آتش نشانی، برنامه ریزی مبتنی بر سناریوهای مختلف زلزله را در دستور کار قرار داده و از ظرفیت مصوبه توسعه ساختمان سبز برای به سازی ایستگاه های موجود استفاده نماید.

کلیدواژه ها:

مدیریت بحران زلزله ، برنامه ریزی شهری ، سازمان آتش نشانی شهرداری تهران ، تاب آوری شهری ، منطقه ۱۲ تهران