بررسی نقش نوسازی بافت های فرسوده شهری در کاهش آسیب پذیری و ارتقای ایمنی عمومی با تاکید بر نقش سازمان آتش نشانی شهرداری تهران (مطالعه موردی: منطقه ۱۱)

کلانشهر تهران با دارا بودن بیش از ۳۳۰۰ هکتار بافت فرسوده، یکی از آسیب پذیرترین شهرهای ایران در برابر زلزله و سایر بلایای طبیعی محسوب می شود. بافت های فرسوده با ویژگی هایی نظیر ریزدانگی قطعات، نفوذناپذیری، معابر تنگ و غیراستاندارد، و سازه های غیرمقاوم، نه تنها کیفیت زندگی ساکنان را کاهش می دهند، بلکه مهم ترین مانع برای دسترسی خودروهای امدادی و عملیات آواربرداری در شرایط بحران به شمار می روند. سازمان آتش نشانی و خدمات ایمنی شهرداری تهران به عنوان نهاد اصلی امدادرسان در حوادث شهری، به طور مستقیم با چالش های ناشی از بافت های فرسوده درگیر است و نوسازی این بافت ها می تواند نقش تعیین کننده ای در ارتقای ایمنی عمومی و کاهش زمان پاسخ گویی ایفا کند. این پژوهش با هدف بررسی نقش نوسازی بافت های فرسوده شهری در کاهش آسیب پذیری و ارتقای ایمنی عمومی با تاکید بر نقش سازمان آتش نشانی شهرداری تهران در منطقه ۱۱ انجام شده است. روش تحقیق توصیفی-تحلیلی بوده و با استفاده از مطالعات کتابخانه ای، بررسی اسناد و گزارش های رسمی شهرداری تهران (از جمله گزارش سازمان نوسازی شهرداری تهران در سال ۱۴۰۵)، مطالعه میدانی وضعیت بافت های فرسوده منطقه ۱۱ و مصاحبه با کارشناسان سازمان آتش نشانی و سازمان نوسازی صورت گرفته است. یافته ها نشان می دهد که منطقه ۱۱ با دارا بودن ۴۵ درصد بافت فرسوده (معادل حدود ۵۵۰ هکتار)، معابر با عرض کمتر از ۶ متر (بیش از ۵۵ درصد)، و تراکم جمعیتی بالغ بر ۲۲۹ نفر در هکتار، از آسیب پذیرترین مناطق تهران در برابر زلزله محسوب می شود. بر اساس هشدار نایب رئیس شورای شهر تهران، وقوع زلزله در تهران موضوعی جدی و انکارناپذیر است و نوسازی بافت های فرسوده یکی از اصلی ترین دغدغه های مدیریت شهری می باشد. سازمان نوسازی شهرداری تهران در سال ۱۴۰۵ طرحی گسترده برای بازسازی بافت های فرسوده در قالب ۱۸۶ تجمیع بلوکی و با هدف ارتقای ایمنی، بهبود کیفیت زندگی و تامین خدمات شهری آغاز کرده است. این پژوهش نشان می دهد که هر هکتار نوسازی در بافت های فرسوده، زمان دسترسی خودروهای امدادی را به طور متوسط ۴۵ ثانیه کاهش می دهد و با اجرای کامل طرح های نوسازی در منطقه ۱۱، زمان پاسخ گویی سازمان آتش نشانی می تواند از ۸ دقیقه به ۵.۵ دقیقه کاهش یابد. همچنین احداث پارکینگ-پناهگاه ها و توسعه فضاهای اسکان اضطراری در قالب پروژه های نوسازی، نقش موثری در مدیریت بحران و کاهش تلفات انسانی ایفا می کند. این پژوهش پیشنهاد می دهد که شهرداری تهران با تسریع در نوسازی بافت های فرسوده، همکاری نزدیک تر سازمان آتش نشانی با سازمان نوسازی در فرآیند طراحی و اجرای پروژه ها، و تخصیص اعتبارات ویژه برای مقاوم سازی و ایمن سازی معابر، گام های موثری در کاهش آسیب پذیری و ارتقای ایمنی عمومی بردارد.

کلیدواژه ها:

بافت فرسوده ، نوسازی شهری ، مدیریت بحران ، سازمان آتش نشانی شهرداری تهران ، منطقه ۱۱ تهران ، ایمنی عمومی ، زلزله