معماری منظر شهری و ارتقای ایمنی عمومی در فضاهای شهری با تاکید بر نقش سازمان آتش نشانی شهرداری تهران (مطالعه موردی: خیابان ولیعصر)

معماری منظر شهری به عنوان یکی از ارکان اصلی هویت و کیفیت فضاهای عمومی، نقشی تعیین کننده در ارتقای ایمنی، آسایش و تعاملات اجتماعی شهروندان ایفا می کند. خیابان ولیعصر به عنوان طولانی ترین خیابان خاورمیانه و یکی از نمادهای هویتی شهر تهران، با چالش های متعددی در حوزه ایمنی عمومی، دسترسی امدادی و کیفیت منظر مواجه است. سازمان آتش نشانی و خدمات ایمنی شهرداری تهران به عنوان نهاد اصلی مدیریت بحران و ایمنی شهری، در کنار نقش عملیاتی خود، می تواند با رویکرد منظرین در طراحی و ساماندهی فضاهای شهری، به ارتقای ایمنی عمومی کمک شایانی نماید. این پژوهش با هدف بررسی نقش معماری منظر شهری در ارتقای ایمنی عمومی و تبیین جایگاه سازمان آتش نشانی در این حوزه، با مطالعه موردی خیابان ولیعصر انجام شده است. روش تحقیق توصیفی-تحلیلی بوده و با استفاده از مطالعات کتابخانه ای، بررسی اسناد بالادستی شهرداری تهران از جمله مصوبه «طراحی، پایش و اجرای نماهای شهر تهران» و «طرح ساماندهی خیابان ولیعصر»، برداشت میدانی از وضعیت منظر و ایمنی خیابان و تحلیل مولفه های منظر شهری موثر بر ایمنی صورت گرفته است. یافته ها نشان می دهد که ۶۲ درصد از بدنه های خیابان ولیعصر فاقد استانداردهای ایمنی در برابر حریق بوده و ۴۵ درصد از معابر فرعی دسترسی مناسب برای خودروهای امدادی ندارند. همچنین طراحی نامناسب مبلمان شهری، کفسازی ها و پوشش گیاهی، در ۳۸ درصد موارد مانع حرکت روان امدادگران در شرایط اضطراری می شود. بر اساس نتایج، طراحی منظر شهری مبتنی بر اصول ایمنی (شامل دسترسی های امدادی، مبلمان مقاوم در برابر حریق، پوشش گیاهی مناسب، روشنایی استاندارد و نشانه گذاری هوشمند) می تواند زمان پاسخ گویی سازمان آتش نشانی را تا ۲۸ درصد کاهش دهد. این پژوهش پیشنهاد می دهد که شهرداری تهران با همکاری سازمان آتش نشانی و سازمان زیباسازی شهر، «دستورالعمل طراحی منظر شهری ایمن» را تدوین و در پروژه های ساماندهی خیابان ولیعصر و سایر فضاهای شهری به کار گیرد.

کلیدواژه ها:

معماری منظر شهری ، ایمنی عمومی ، خیابان ولیعصر ، سازمان آتش نشانی شهرداری تهران ، طراحی شهری ایمن ، مبلمان شهری