اثربخشی مداخله مشاوره ای مبتنی بر رویکرد پذیرش و تعهد (ACT) بر تاب آوری روان شناختی، اضطراب تحصیلی و سازگاری فردی–اجتماعی دانش آموزان

هدف بنیادین این پژوهش علمی–پژوهشی، بررسی جامع اثربخشی الگوی مداخله مشاوره ای مبتنی بر درمان پذیرش و تعهد بر ارتقای مولفه های تاب آوری روان شناختی، کاهش نشانگان اضطراب تحصیلی و بهبود ابعاد سازگاری فردی–اجتماعی در بین دانش آموزان است. در یک افق تبیینی کل نگر، خدمات روان شناختی و مشاوره ای در محیط های یادگیری، فراتر از مداخله های بحران محور صرف، به عنوان بستر انسجام بخش فرآیندهای رشد شناختی، هیجانی و رفتاری فراگیران تلقی می گردد. طرح این مطالعه مبتنی بر رویکرد آمیخته یا ترکیبی (کمی–کیفی) است؛ در بخش کمی از طرح نیمه آزمایشی با ساختار پیش آزمون–پس آزمون همراه با گروه گواه و پیگیری یک ماهه بهره گرفته شد و جامعه آماری شامل تمامی دانش آموزان ارجاع شده به مراکز مشاوره آموزش وپرورش به دلیل افت عملکرد و پریشانی روانی بود. حجم نمونه به تعداد ۴۰ نفر از طریق نمونه گیری هدفمند برگزیده و با تخصیص تصادفی در دو گروه آزمایش (۲۰ نفر) و گواه (۲۰ نفر) جای دهی شدند. گروه آزمایش طی هشت جلسه نود دقیقه ای برنامه استاندارد پذیرش و تعهد را دریافت نمودند. ابزارهای پژوهش شامل مقیاس تاب آوری کانر و دیویدسون، پرسشنامه اضطراب تحصیلی فریدمن–جیکوبز و پرسشنامه سازگاری دانش آموزان سینها و سینگ بودند. بخش کیفی نیز از طریق مصاحبه های نیمه ساختاریافته با متخصصان مشاوره پیاده سازی و داده ها با روش تحلیل مضمون کدگذاری شدند. داده های کمی با آزمون تحلیل کوواریانس چندمتغیری در بستر نرم افزار آماری مورد تحلیل قرار گرفت. نتایج کمی نشان داد که مداخله پذیرش و تعهد توانسته است متغیرهای تاب آوری و سازگاری فردی–اجتماعی را به طور معنادار افزایش داده و نمرات اضطراب تحصیلی را کاهش دهد. تحلیل کیفی نیز مولفه های بازسازی شناختی، گسلش از افکار مزاحم، تعهد به ارزش های شخصی و بهبود خودتنظیمی هیجانی را به عنوان مکانیسم های بنیادین این تحول بازنمایی کرد؛ بنابراین خدمات مشاوره ای نظام مند نقشی بی بدیل در پویایی بالندگی تحصیلی و سلامت روان فراگیران ایفا می نماید.

کلیدواژه ها:

مشاوره مدارس ، درمان پذیرش و تعهد ، تاب آوری روان شناختی ، اضطراب تحصیلی ، سازگاری فردی–اجتماعی.