دیالکتیک انتظار و کنشگری سیاسی جامعه شناسی تاریخی تحول و تداوم انجمن حجتیه در بستر گذار انقلابی ایران از تکوین تا امتداد در دوران پسا انقلاب

این پژوهش با رویکرد جامعه شناسی تاریخی و به کارگیری روش تحلیل تاریخی تطبیقی به واکاوی تحول، تداوم و استراتژی های بقای انجمن خیریه حجتیه مهدویه در بستر گذار انقلابی ایران می پردازد. مسئله اصلی این تحقیق، تبیین پارادوکس انطباق پذیری جریانی است که با تکیه بر الهیات سنتی و دکترین سیاست گریزی در عصر غیبت، توانسته است پس و از وقوع انقلاب اسلامی و مواجهه با گفتمان اسلام انقلابی حیات ساختاری و گفتمانی خود را در لایه های زیرین جامعه نهادهای بوروکراتیک جمهوری اسلامی حفظ کند. با تلفیق نظریات جامعه شناسی دین ماکس وبر در باب عقلانیت بوروکراتیک، نظریه جابجایی اهداف رابرت مرتون و ایدئولوژی اتوپیا-کارل مانهایم یافته ها نشان می دهد که انجمن حجتیه با چرخش استراتژیک از مبارزه با بهائیت به نفوذ فرهنگی و کادرسازی نخبگانی، از یک سازمان صریح به یک شبکه نامرئی تبدیل شده است. نتایج این مطالعه حاکی از آن است که مدارس اقماری و نهادهای خیریه وابسته به این جریان نقش «دالان عبور» برای طبقه متوسط سنتی را ایفا کرده و باعث بازتولید قرائتی از دین شده اند که در عین همسویی مصلحتی با قواعد حاکمیت، ترویج کننده نوعی سکولاریسم پنهان جدایی کنش سیاسی از دینداری در بدنه اجرایی و نخبگانی کشور است.

کلیدواژه ها:

انجمن حجتیه ، جابجایی اهداف ، انتظار منفی ، تغییر استراتژیک ، نخبگان مذهبی