بررسی ابعاد بی عدالتی و کیفیت فرایند آموزش و انگیزه معلمان در مناطق محروم

عدالت آموزشی یکی از ارکان اساسی کیفیت و پایداری نظام های تعلیم و تربیت است؛ با این حال شواهد پژوهشی نشان می دهد که در بسیاری از نظام های آموزشی به ویژه در مدارس مناطق محروم اشکال گوناگون بی عدالتی همچنان بازتولید می شود. در این میان بی عدالتی عمدی به عنوان شکلی آگاهانه و تصمیم محور از نابرابری سازمانی کمتر به صورت مستقل و تحلیلی مورد توجه قرار گرفته است. هدف پژوهش حاضر شناسایی و تبیین مولفه ها و ابعاد بی عدالتی عمدی و بررسی پیامدهای آن بر انگیزش شغلی معلمان و کیفیت فرایند آموزش در مدارس مناطق محروم با استفاده از رویکرد سنتز پژوهی است. پژوهش از نظر هدف کاربردی و از حیث ماهیت داده ها و شیوه، تحلیل کیفی است و با استفاده از روش سنتز پژوهی و رویکرد فراترکیب انجام شده است. جامعه پژوهش شامل کلیه مطالعات علمی مرتبط با عدالت سازمانی، بی عدالتی آموزشی و انگیزش معلمان بود که در بازه زمانی ۲۰۲۳ تا ۲۰۲۵ در پایگاه های معتبر داخلی و بین المللی منتشر شده اند. پس از جست وجوی نظام مند، پالایش و ارزیابی کیفی، ۲۱ مطالعه با استفاده از نمونه گیری هدفمند نظری انتخاب شد. فرایند تحلیل داده ها بر اساس الگوی شش مرحله ای سنتز پژوهی رابرتس و با بهره گیری از مراحل کدگذاری باز، محوری و انتخابی انجام گرفت. یافته های پژوهش نشان داد که بی عدالتی آموزشی در مدارس مناطق محروم پدیده ای چندسطحی و ساختاری است که از تعامل تصمیم های مدیریتی، غیر شفاف، سیاست های دارای پیامدهای ناخواسته و نابرابری های زمینه ای شکل می گیرد. نتایج حاکی از آن است که بی عدالتی عمدی و غیر عمدی اگرچه از نظر منشا قابل تفکیک اند اما در سطح ادراک معلمان و پیامدهای حرفه ای به شدت در هم تنیده عمل می کنند. ادراک بی عدالتی به ویژه زمانی که عمدی تلقی شود، از طریق تضعیف نیازهای روان شناختی، خودمختاری، شایستگی و تعلق موجب کاهش انگیزش درونی، افزایش فرسودگی شغلی، افت کیفیت تدریس می شود و در نهایت به بازتولید نابرابری آموزشی می انجامد.

کلیدواژه ها:

عدالت آموزشی ، بی عدالتی عمدی ، انگیزش شغلی معلمان ، مناطق محروم ، سنتز پژوهی