دیپلماسی فرهنگی ایران و قدرت نرم واکاوی مولفه های ساختاری و تعاملی در گذار پارادایمی نظام بین الملل

دیپلماسی فرهنگی به عنوان یکی از محوری ترین ابزارهای تحقق قدرت نرم در عصر جهانی شدن در کانون توجه کشورها قرار گرفته است. همزمان تحولات عمیق در نظم جهانی از جمله گذار از ساختار تک قطبی به سوی نظم های چندمرکزی و سیال پارادایم های حاکم بر روابط بین الملل را دچار دگرگونی ساخته است. در این میان بررسی دیپلماسی فرهنگی ایران به دلیل برخورداری از ظرفیت های تمدنی و ایدئولوژیک منحصر به فرد اهمیت ویژه ای در ادبیات روابط بین الملل و مطالعات منطقه ای یافته است. پژوهش حاضر با اتخاذ رویکردی مروری و با استفاده از روش تحلیل محتوا به واکاوی و ترکیب یافته های پژوهش های پیشین در حوزه دیپلماسی فرهنگی ایران می پردازد. هدف اصلی این مقاله مروری تحلیل جایگاه دیپلماسی فرهنگی در تحقق اهداف قدرت نرم و شناسایی، طبقه بندی و تحلیل انتقادی مولفه های ساختاری شامل نهادها، اسناد بالادستی و زیرساخت ها و مولفه های تعاملی شامل گفتمان ها، شبکه های ارتباطی و کنش های فراملی در دیپلماسی فرهنگی ایران و نسبت سنجی آن با نظریه های قدرت نرم در بستر تحولات پارادایمی نظم جهانی است. یافته های پژوهش نشان می دهد که دیپلماسی فرهنگی در دوران معاصر برای مقابله با چالش های ساختاری و شکل دهی به تصویر مطلوب بین المللی از اهمیتی حیاتی برخوردار است. همچنین این مطالعه به تحلیل دقیق نقاط ضعف و چالش های موجود در اجرای این سیاست می پردازد. در نهایت این مقاله راهکارهای عملی برای تقویت کارایی دیپلماسی فرهنگی ایران در راستای بهره برداری موثر از فرصت های موجود در نظم چندقطبی پیشنهاد می دهد. نتیجه گیری مقاله بر این نکته تاکید دارد که دیپلماسی فرهنگی ایران برای تبدیل شدن به یک قدرت نرم تاثیرگذار در نظم جهانی در حال گذار نیازمند الگوی راهبردی یکپارچه ای است که ضمن رفع موانع ساختاری، بتواند با بهره گیری از ظرفیت های تعاملی روایت های جذاب و همگرایانه ای را در سطح منطقه و فرامنطقه ارائه دهد. در پایان بر اساس تحلیل انتقادی انجام شده پیشنهادهایی برای پژوهش های آتی و نیز توصیه هایی برای سیاست گذاری فرهنگی ارائه می گردد.

کلیدواژه ها:

دیپلماسی فرهنگی ، ایران ، قدرت نرم ، مولفه های ساختاری ، مولفه های تعاملی ، تحولات پارادایمی ، نظم جهانی