تحول تقلب علمی در عصر هوش مصنوعی مرور نظام مند شواهد جهانی درباره عوامل، نظریه ها الگوهای رفتاری و سیاست های پیشگیرانه در دوره پساکرونا

تقلب علمی یکی از چالش های پایدار نظام های آموزش عالی است که در دهه های اخیر تحت تاثیر گسترش فناوری های دیجیتال و به ویژه ظهور هوش مصنوعی مولد دچار تحولات بنیادین شده است. در حالی که پیش تر تقلب علمی عمدتا به رفتارهای سنتی مانند کپی برداری، همکاری غیرمجاز یا سرقت ادبی محدود بود، گسترش اینترنت، آموزش مجازی و ابزارهای تولید خودکار محتوا موجب شکل گیری الگوهای جدید و پیچیده تری از تقلب شده است. به ویژه پس از همه گیری کووید ۱۹ و گسترش سریع آموزش آنلاین، فرصت ها و شیوه های تقلب علمی در بسیاری از دانشگاه ها افزایش یافته و نگرانی های جدی درباره اعتبار ارزیابی های آموزشی و صداقت پژوهشی ایجاد کرده است. در این زمینه، ظهور سامانه های هوش مصنوعی مولد مانند ChatGPT مرحله ای تازه در تحول تقلب علمی ایجاد کرده است؛ زیرا این فناوری ها قادرند متون علمی منسجم و شبیه به نوشته های انسانی تولید کنند و در نتیجه تشخیص تقلب را دشوارتر سازند. هدف این پژوهش ارائه تصویری جامع از تحولات تقلب علمی در عصر دیجیتال و هوش مصنوعی از طریق مرور نظام مند مطالعات داخلی و بین المللی است. روش پژوهش بر اساس رویکرد مرور نظام مند و با الهام از دستورالعمل های PRISMA طراحی شده است. در این راستا مطالعات مرتبط در پایگاه های علمی بین المللی و داخلی جستجو، غربال و ارزیابی شدند و در نهایت مجموعه ای از پژوهش های منتخب برای تحلیل موضوعی مورد بررسی قرار گرفتند. داده های استخراج شده از مطالعات بر اساس فرایند کدگذاری و تحلیل مضمون ترکیب شدند تا الگوهای اصلی مرتبط با عوامل موثر، تحول الگوهای تقلب، نقش فناوری های نوین و راهبردهای پیشگیرانه شناسایی شود. یافته های پژوهش نشان می دهد که تقلب علمی پدیده ای چندعاملی است که از تعامل عوامل فردی مانند نگرش های اخلاقی و فشار تحصیلی، عوامل اجتماعی، هنجارهای گروهی و شبکه های همسالان، عوامل نهادی (سیاست ها و شیوه های ارزیابی آموزشی) و عوامل فناورانه شکل می گیرد. نتایج همچنین نشان می دهد که تقلب علمی در سال های اخیر از الگوهای فردی و سنتی به الگوهای شبکه ای دیجیتال و در نهایت مبتنی بر هوش مصنوعی تحول یافته است. در این میان، هوش مصنوعی مولد نه تنها فرصت های جدیدی برای سوءاستفاده فراهم کرده بلکه مرز میان کمک آموزشی و تقلب علمی را نیز مبهم تر ساخته است. بر اساس نتایج این مطالعه موثرترین راهبردهای پیشگیری از تقلب در عصر هوش مصنوعی شامل ترکیبی از آموزش اخلاق پژوهش، اصلاح طراحی ارزیابی های آموزشی، تدوین سیاست های شفاف دانشگاهی و بهره گیری مسئولانه از فناوری های نظارتی است. در مجموع، مقابله با تقلب علمی در عصر هوش مصنوعی مستلزم رویکردی چندسطحی، انعطاف پذیر و آینده نگر در نظام های آموزش عالی است.

کلیدواژه ها:

تقلب ، علمی ، صداقت علمی ، هوش مصنوعی مولد ، ChatGPT ، سرقت ادبی ، آموزش عالی ، مرور نظام مند