ارزیابی نقش سامانه مونسون در شکل گیری بارشهای تابستانه ایران

سامانه مونسون یکی از مهم ترین الگوهای گردش جوی عرض های حاره ای و نیمه حاره ای است که نقش بسزایی در توزیع زمانی و مکانی بارش های تابستانه مناطق پیرامونی اقیانوس هند ایفا می کند. ایران به دلیل موقعیت جغرافیایی خاص و همجواری با کمربند پرفشار جنب حاره ای، عموما از بارش های اندکی برخوردار است؛ با این حال، نفوذ توده های هوای مونسونی در فصل تابستان می تواند به طور مقطعی موجب افزایش بارش در بخش هایی از کشور، به ویژه نواحی جنوب شرق، جنوب و گاه مناطق مرکزی شود. هدف پژوهش حاضر ارزیابی نقش سامانه مونسون در شکل گیری بارش های تابستانه ایران و تعیین گستره اثرگذاری آن بر الگوهای بارش کشور است. این مطالعه داده های بارش روزانه و تعداد روزهای بارشی ماه های می تا سپتامبر طی یک دوره آماری بلندمدت بررسی قرار گرفت. هم زمان، با تحلیل نقشه های سینوپتیکی جو، و الگوهای گردش جوی ترازهای مختلف سازوکارهای نفوذ و تقویت توده های هوای مونسونی شناسایی شد. نتایج نشان داد که بخش قابل توجهی از بارش های تابستانه در جنوب شرق ایران، به ویژه در استان های سیستان و بلوچستان و هرمزگان، مستقیما تحت تاثیر سامانه مونسون شکل می گیرد. همچنین در دوره هایی که این سامانه از رطوبت و شدت دینامیکی بیشتری برخوردار است، نفوذ آن به نواحی جنوبی، شرقی و حتی بخش هایی از مرکز کشور گسترش می یابد. این شرایط نقش تعیین کننده ای در افزایش بارش های کوتاه مدت اما شدید و بروز ناپایداری های همرفتی ایفا می کند. در مجموع، نتایج این پژوهش بیانگر آن است که مونسون یکی از عوامل اصلی شکل گیری بارش های تابستانه ایران محسوب می شود و شناخت دقیق سازوکارها و قلمرو آن می تواند به بهبود پیش بینی های اقلیمی، مدیریت منابع آب و کاهش مخاطرات ناشی از رخدادهای حدی جوی کمک شایانی نماید.

کلیدواژه ها:

سامانه مونسون ، بارشهای تابستانه ، گردش عمومی جو ، الگوهای سینوپتیکی ، جنوب شرق ایران ، اقلیم ایران