تحلیل کیفی انگیزه ها و پیامدهای تخریب عمدی بناهای تاریخی ارائه یک چکیده مدل سیاستی سه وجهی با رویکرد پیشگیرانه

تخریب عمدی ابنیه تاریخی به عنوان یکی از جدی ترین تهدیدها برای میراث فرهنگی و هویت اجتماعی جوامع ریشه در ضعف های نهادی، فشارهای اقتصادی و کاهش پیوندهای فرهنگی با گذشته دارد. این پدیده نه تنها به حذف فیزیکی سرمایه های معماری منجر می شود، بلکه گسست در حافظه جمعی و تضعیف پیوستگی تاریخی شهرها را نیز به دنبال دارد. پژوهش حاضر با هدف طراحی راهکارهای سیاستی موثر برای بازدارندگی از تخریب عمدی ابنیه تاریخی و با اتخاذ رویکردی پیشگیرانه به این پرسش اصلی پاسخ می دهد که چگونه می توان از طریق ابزارهای سیاستی زمینه تخریب عمدی بناهای تاریخی را کاهش داد؟ این مطالعه با بهره گیری از روش تحلیل محتوای مضمون محور (TCA) و با استفاده از نرم افزار MAXQDA ۲۰۲۴ به تحلیل نظام مند ۴۸ مقاله علمی معتبر استخراج شده از پایگاه های Web of Science، Scopus، Google Scholar و ScienceDirect پرداخته است. فرآیند تحلیل منجر به شناسایی ۸۷ کد باز شد که در قالب سه مضمون اصلی سازماندهی گردید: (۱) علل و انگیزه های تخریب عمدی (شامل عوامل ساختاری، نهادی، فشارهای اقتصادی و عوامل فرهنگی-اجتماعی)، (۲) پیامدهای تخریب عمدی در ابعاد هویتی، فرهنگی، اجتماعی-روانی، کالبدی-معماری و ساختاری-تاریخی و (۳) راهکارهای سیاستی سه گانه الزام آور و نظارتی، تشویقی و اقتصادی، پیشگیرانه و آینده نگر. یافته ها نشان می دهد که ناهماهنگی نهادی، انگیزه های سوداگرانه مالکان و ناآگاهی عمومی از ارزش های اصیل میراث ریشه های اصلی تخریب عمدی هستند که پیامدهایی چون از دست رفتن خاطرات جمعی و بی هویتی توسعه شهری را به همراه دارند. در مقابل چارچوب سیاستی پیشنهادی این پژوهش بر تلفیق اصلاحات حقوقی و نظارت کارآمد، مشوق های اقتصادی هدفمند نظیر معافیت های مالیاتی، یارانه های مرمتی و انتقال حقوق توسعه و راهبردهای فرهنگی مشارکتی (شامل آموزش همگانی، مستندسازی دیجیتال و بازآفرینی هویت محور) تاکید دارد. این مطالعه نتیجه گیری می کند که حفاظت پایدار از میراث معماری نیازمند فرارفتن از رویکردهای صرفا منع کننده و حرکت به سوی سیاست گذاری یکپارچه ای است که با ایجاد تعادل میان حقوق مالکیت خصوصی و مسئولیت جمعی بسترهای ذهنی و عملی تخریب عمدی را ریشه کن سازد.

کلیدواژه ها:

تخریب ، عمدی ، حفاظت از میراث معماری ، سیاست گذاری زمینه گرا ، بازدارندگی ، تحلیل محتوای مضمون محور (TCA) ، راهکارهای تشویقی ، مشارکت اجتماعی