بازاندیشی فرآیند شکل گیری ایده طراحی معماری در ذهن معمار بستر زمینه ای و میانجی های حسی تخیلی در معماری معاصر

ایده طراحی به عنوان هسته اولیه آفرینش معماری نقشی بنیادین در جهت دهی به فرآیند تبدیل معنا به فرم ایفا می کند و نقطه تلاقی میان ادراک ذهنی، طراح، شرایط زمین های پروژه و تجربه زیسته انسان محسوب می شود. در معماری معاصر پیچیدگی مسائل اجتماعی، فرهنگی و محیطی سبب شده است که ایده پردازی دیگر صرفا محصول تحلیل عملکردی یا پاسخ به مسئله کالبدی تلقی نشود بلکه فرآیندی چندلایه، بازگشتی و معناگرا باشد که در بستر تعامل میان ذهن معمار و جهان پیرامون شکل می گیرد. با وجود اهمیت این مرحله، نبود چارچوبی منسجم برای تبیین نحوه تکوین ایده در ذهن معماران یکی از چالش های نظری و عملی طراحی معماری به شمار می آید. پژوهش حاضر با هدف بازخوانی و توسعه چارچوب نظری شکل گیری ایده طراحی معماری و شناسایی مولفه های موثر بر تبدیل ایده به فرم فضایی انجام شده است. روش تحقیق کیفی و مبتنی بر تحلیل محتوا بوده و داده ها از طریق بررسی آثار منتخب معماری معاصر ایران، اسناد طراحی شامل اسکیس ها، دیاگرام ها، توضیحات نوشتاری معماران و مطالعات نظری مرتبط گردآوری شده اند. تحلیل داده ها در سه سطح شامل استخراج مولفه های تکرارشونده، مقایسه مدل های نظری ایده پردازی و تبیین روابط میان ذهنیت طراح، فرآیند طراحی و زمینه پروژه صورت گرفته است. یافته های پژوهش نشان می دهد که شکل گیری ایده طراحی حاصل تعامل پنج مولفه اصلی شامل ذهنیت طراح، ساختار غیرخطی فرآیند طراحی، میانجی های حسی و خیال، تجسم مفاهیم ذهنی و زمینه فرهنگی اقلیمی پروژه است. ذهن معمار از طریق ادراک حسی، حافظه فضایی، تجربه زیسته و تصویرسازی تخیلی داده های محیطی را تفسیر کرده و آنها را در قالب نشانه ها و استعاره های فضایی سازمان دهی می کند. این فرآیند ماهیتی چرخه ای دارد و در مواجهه با محدودیت های عملکردی، اجتماعی و ساختاری به طور مداوم بازآزمایی و پالایش می شود. در نهایت، پژوهش با ارائه مدلی ترکیبی از فرآیند شکل گیری ایده طراحی معماری نشان می دهد که معماری معناگرا نه نتیجه یک تصمیم خطی بلکه حاصل تعامل پویا میان خیال، حافظه، بستر و بازخوردهای واقعی پروژه است. این مدل می تواند به عنوان چارچوبی نظری برای آموزش طراحی معماری، تحلیل آثار معاصر و ارتقای کیفیت ایده پردازی در پروژه های معماری مورد استفاده قرار گیرد.

کلیدواژه ها:

ایده طراحی معماری ، ذهنیت طراح ، فرآیند ایده پردازی ، خیال فعال ، ادراک حسی ، حس مکان ، کانسپت معماری ، زمینه فرهنگی ، معماری معاصر ایران