هویت شناسی و نمادگرایی در معماری معاصر ایران (نمونه موردی: آرامگاه خیام نیشابوری)

معماری معاصر ایران در مواجهه با جریان های مدرنیته در ایران دچار گسست از هویت نمادین خود شده است. در این میان برخی معماران با رویکردی تلفیقی کوشیده اند تا هویت ایرانی را در قالبی نو بازتعریف کنند. هوشنگ سیحون از برجسته ترین معماران این دوره با طراحی آرامگاه خیام در نیشابور نمونه ای شاخص از تلفیق سنت و مدرنیته در معماری معاصر ایران ارائه داده است. پژوهش حاضر با هدف بررسی هویت شناسی و نمادگرایی در آرامگاه خیام و با روش توصیفی-تحلیلی و مطالعات کتابخانه ای انجام شده است. یافته ها نشان می دهد که سیحون با بهره گیری از سه دسته نماد: ریاضی (عدد ده) و شبکه ی هندسی نجومی (ستاره های درهم)، عدد هفت و هفت حوض و ادبی رباعیات خیام و خط شکسته سه وجه شخصیت خیام (ریاضی دان، ستاره شناس و شاعر) را در کالبد بنا متجلی ساخته است. این بنا، با تکیه بر اصول پنج گانه معماری ایرانی مردمواری، پرهیز از بیهودگی، نیارش، خودبسندگی و درونگرایی و تلفیق آن با زبان مدرن، هویتی اصیل و ماندگار خلق کرده است. آرامگاه خیام نمونه ای موفق از بازتعریف هویت ایرانی در قالبی مدرن است که می تواند الگویی برای معماران امروز در جستجوی هویت گمشده معماری معاصر ایران باشد.

کلیدواژه ها:

هویت شناسی ، نمادگرایی ، معماری معاصر ایران ، آرامگاه خیام ، هوشنگ سیحون