مدل سازی کیفیت روانشناختی محیط شهری بر اساس شاخص های کالبدی و فضایی در شهر کرج

کیفیت روانشناختی محیط شهری یکی از ابعاد نوین ارزیابی کیفیت فضاهای شهری است که بر تعامل میان ویژگی های کالبدی، سازمان فضایی، ادراک محیطی و تجربه حضور شهروندان در فضا تاکید دارد. در دهه های اخیر، توسعه شتابان شهرها و افزایش پیچیدگی ساختارهای فضایی موجب شده است که برنامه ریزی شهری صرفا بر معیارهای کمی توسعه متمرکز نباشد و توجه به مولفه های کیفی و روانشناختی محیط به عنوان یکی از الزامات ارتقای زیست پذیری شهری مطرح شود. هدف پژوهش حاضر، ارائه مدل تحلیلی برای ارزیابی کیفیت روانشناختی محیط شهری بر اساس شاخص های کالبدی و فضایی در شهر کرج است. پژوهش حاضر از نظر هدف کاربردی و از نظر روش تحلیلی توصیفی است که با بهره گیری از سیستم اطلاعات جغرافیایی (GIS) و تحلیل شاخص های کالبدی چارچوبی برای سنجش کیفیت محیطی ارائه می دهد. در این پژوهش شاخص هایی نظیر پیوستگی فضایی، خوانایی، محیط نفوذپذیری، کیفیت شبکه دسترسی، تراکم و تنوع کاربری، نسبت فضای باز به توده ساختمانی، کیفیت جداره های شهری و میزان برخورداری از عناصر طبیعی به عنوان متغیرهای اصلی مدل در نظر گرفته شده اند. فرایند تحلیل پیشنهادی شامل استانداردسازی لایه های مکانی، وزن دهی معیارها و تلفیق داده های فضایی در محیط GIS است. تحلیل چارچوب پیشنهادی نشان می دهد که کیفیت روانشناختی محیط شهری تابع یک عامل منفرد نبوده بلکه حاصل برهم کنش مجموعه ای از ویژگی های فضایی و کالبدی است. بر اساس چارچوب پیشنهادی، پهنه های شهری برخوردار از ساختار منسجم تر، تنوع عملکردی مناسب تر و کیفیت فضایی بالاتر ظرفیت بیشتری برای شکل گیری آرامش، محیطی امن ادراکی و تعلق مکانی دارند. این مدل می تواند به عنوان ابزاری تصمیم یار برای مدیریت شهری کرج در فرایندهای بهسازی، بازآفرینی شهری و ارتقای کیفیت فضاهای عمومی مورد استفاده قرار گیرد.

کلیدواژه ها:

کیفیت روانشناختی محیط ، شاخص های کالبدی ، تحلیل فضایی ، سیستم اطلاعات جغرافیایی ، شهر کرج