طراحی ساختمان مسکونی در شهر اراک با بهره گیری از اصول معماری اقلیمی به منظور کاهش مصرف انرژی و بهبود کیفیت زیست محیطی

پژوهش حاضر با هدف تبیین نظریه ای بومی در زمینه طراحی اقلیم پایه مسکن در شهر اراک و کشف سازوکارهای تعامل میان اقلیم، کالبد و فرهنگ زیست شهری صورت گرفته است. رویکرد کلی پژوهش استقرایی و زمینه ای بر مبنای مدل سه مرحله ای استراوس و کوربین بوده است. تحلیل داده ها در سه گام - کدگذاری، بازمحوری و انتخابی - انجام گرفت. جامعه هدف شامل متخصصان معماری اقلیمی، مهندسان انرژی، مدیران شهری و ساکنان محلی بود که از میان آنان پنج مصاحبه عمیق نیمه ساختار یافته تا دستیابی به اشباع نظری صورت پذیرفت. داده ها از طریق مشاهده میدانی، مصاحبه، اسناد اقلیمی و داده های شبیه سازی انرژی و جریان هوا گردآوری شدند. در مرحله کدگذاری، مفاهیم اصلی همچون «درک اقلیم به مثابه هوش محیطی، جرم حرارتی و مصالح بومی»، «فرهنگ زیستن اقلیمی»، «سیاست اقلیم گریز شهری» و «شکاف آموزش-اجرا» استخراج گردید. در مرحله محوری روابط علی نشان دادند که بی توجهی نهادی و ضعف پیوند آموزش و عمل سبب گسیختگی میان کالبد و اقلیم در طرح های مسکونی اراک شده است. در مرحله انتخابی، مقوله مرکزی تعادل کالبد - اقلیم در طراحی مسکن اراک به عنوان نظریه نهایی شناسایی شد؛ نظریه ای فرایندی که انتقال از «بی توجهی اقلیمی» به «درک اقلیم به عنوان عامل طراحی» را نشان می دهد. نتیجه ترکیبی پژوهش های کیفی و شبیه سازی های انرژی بیانگر آن است که استفاده از مصالح با جرم حرارتی بالا، تهویه طبیعی، کنترل تابش جنوبی شبانه و آموزش تجربی اقلیم مدار می تواند تا ۳۲ درصد کاهش مصرف انرژی و ۳۴ درصد کاهش انتشار CO۲ را در ساختمان های مسکونی فراهم کند. در جمع بندی، نظریه نهایی تحت عنوان معماری زنده؛ بازگشت به خرد طبیعت در طراحی مسکن اراک تبیین می شود که تعامل سه نظام را دربرمی گیرد: ۱) نظام شناختی (ادراک اقلیم به مثابه هوش محیطی)، ۲) نظام کالبدی (فضا و مصالح تنظیم پذیر حرارتی)، ۳) نظام نهادی (سیاست و آموزش اقلیم محور). این تعامل چندسطحی منجر به بازتعریف رابطه انسان و اقلیم در معماری، ارتقای کیفیت زیست شهری و احیای هویت اقلیمی اراک می گردد.

کلیدواژه ها:

نظریه ، زمینه ای ، معماری اقلیمی ، تعادل کالبد اقلیم ، طراحی پایدار ، شهر اراک ، انرژی ساختمان ، هوش محیطی