تحلیل نقش طرح مسکن مهر در تحول الگوی سکونتی و پیامدهای اجتماعی سکونتگاه منفصل در ایران

مسکن به عنوان یکی از اساسی ترین مولفه های مداخله فضایی دولت نقشی تعیین کننده در شکل دهی به الگوهای سکونتی و ساختار اجتماعی فضایی شهرها ایفا می کند. در ایران، اجرای طرح مسکن مهر به عنوان بزرگ ترین سیاست مداخله ای در حوزه مسکن با هدف تامین مسکن برای اقشار کم درآمد پیامدهایی فراتر از اهداف اولیه خود به همراه داشته است. مسئله اصلی این پژوهش تحلیل چگونگی تاثیر مسکن مهر بر تحول الگوی سکونتی شهرهای ایران و شکل گیری پدیده «سکونتگاه منفصل» و پیامدهای اجتماعی مرتبط بر آن است؛ موضوعی که علی رغم مطالعات متعدد تاکنون کمتر در قالب یک چارچوب تحلیلی یکپارچه مورد بررسی قرار گرفته است. این پژوهش با رویکرد مروری تحلیلی و مبتنی بر تحلیل انتقادی ادبیات، به بررسی نظام مند پژوهش های داخلی و بین المللی مرتبط با سیاست مسکن، مکان یابی پروژه های مسکن مهر، الگوهای سکونتی و پیامدهای اجتماعی آنها می پردازد. چارچوب نظری پژوهش بر مفاهیمی چون الگوی سکونتی، سکونتگاه منفصل، عدالت فضایی و پیوند میان سیاست گذاری مسکن و ساختار اجتماعی فضایی شهر استوار است. داده ها از طریق انتخاب هدفمند منابع علمی معتبر و تحلیل محتوای کیفی آنها استخراج و تفسیر شده اند. یافته های پژوهش نشان می دهد که مسکن مهر به واسطه مکان یابی حاشیه ای، گسست از بافت پیوسته شهری و غلبه رویکرد کمی بر سیاست مسکن، به شکل گیری الگوی سکونتگاه منفصل انجامیده است. این الگو پیامدهای اجتماعی متعددی از جمله تضعیف سرمایه اجتماعی، کاهش حس تعلق مکانی، محدودیت دسترسی به خدمات شهری و بازتولید نابرابری های فضایی اجتماعی را در پی داشته است. نتایج همچنین حاکی از آن است که سکونتگاه منفصل نه صرفا حاصل ضعف های اجرایی بلکه بازتاب منطق مسلط سیاست گذاری مسکن در ایران است. در جمع بندی پژوهش تاکید می کند که بازاندیشی در سیاست های مسکن مستلزم حرکت از رویکرد کمی محور به رویکردی یکپارچه کیفیت محور و اجتماع گرا است. ادغام سیاست مسکن با برنامه ریزی شهری، توجه به ابعاد اجتماعی سکونت و بهره گیری از الگوهای توسعه درون زا می تواند از تکرار الگوهای ناپایدار سکونتی در آینده جلوگیری کند.

کلیدواژه ها:

مسکن مهر ، الگوی سکونتی ، سکونتگاه منفصل ، پیامدهای اجتماعی ، ایران