نقش فردیت و خلاقیت معمار در شکل گیری آثار آن (هوشنگ سیحون و علیرضا تغابنی)

فردیت و خلاقیت به عنوان دو مولفه بنیادین در شکل گیری آثار هنری و معماری نقش تعیین کننده ای در هویت بخشی به اثر و تمایز آن از الگوهای تقلیدی ایفا می کنند. در معماری معاصر این دو مفهوم نه تنها به ویژگی های شخصیتی معمار وابسته اند بلکه در بسترهای فلسفی، روان شناختی و فرهنگی نیز معنا می یابند. پژوهش حاضر با رویکردی تحلیلی-تطبیقی به بررسی نقش فردیت و خلاقیت معمار در شکل گیری آثار معماری با تمرکز بر دو معمار شاخص ایرانی هوشنگ سیحون و علیرضا تغابنی می پردازد. در این تحقیق ابتدا مفاهیم فردیت و خلاقیت از منظر لغوی، روان شناسی تحلیلی با تاکید بر نظریه تفرد یونگ، فلسفه مدرن و معاصر و نظریه های هنر بررسی شده و سپس نحوه تجلی این مفاهیم در فرآیند طراحی و آثار معماری تحلیل گردیده است. نتایج نشان می دهد که هوشنگ سیحون فردیت و خلاقیت خود را در چارچوب احیای هویت فرهنگی و ملی ایران و تلفیق اصول مدرنیسم با عناصر معماری سنتی و کهن به کار گرفته است. آثار یادمانی او به ویژه آرامگاه ها بیانگر رویکردی هویت گرا مبتنی بر منطق، فرم ال تناسبات ریاضی و نمادگرایی فرهنگی هستند. در مقابل علیرضا تغابنی به عنوان نماینده ای از معماری معاصر ایران فردیت خود را در بستر موقعیت گرایی، تاکید بر فرآیند طراحی و بهره گیری آگاهانه از تضاد و تناقض های فضایی آشکار می سازد. خلاقیت او بیش از آنکه معطوف به بازخوانی تاریخ باشد در تولید ایده از دل سناریو ادراک، احساسی و واکنش به شرایط خاص هر پروژه شکل می گیرد. در نهایت پژوهش حاضر نشان می دهد که اگرچه فردیت و خلاقیت در آثار هر دو معمار نقش محوری دارند اما تفاوت در خاستگاه های فکری و رویکردهای طراحی منجر به دو شیوه متمایز از آفرینش معماری در بستر معاصر ایران شده است. در مجموع، می توان نتیجه گرفت که سیحون نماینده فردیتی هویت گرا و خلاقیتی مبتنی بر تداوم فرهنگی است در حالی که تغابنی فردیتی موقعیت محور و خلاقیتی مبتنی بر ایده، فرآیند و تضاد را دنبال می کند. این تفاوت رویکردها نشان می دهد که معماری معاصر ایران ظرفیت پذیرش و همزیستی نگرش های متنوع به فردیت و خلاقیت را دارد و همین تنوع زمینه ساز پویایی و غنای گفتمان معماری در بستر امروز است.

کلیدواژه ها:

فردیت ، خلاقیت ، هوشنگ سیحون ، علیرضا تغابنی