شکوفایی خلاقیت کودکان از منظر روانشناسی محیطی

گسترش شهرنشینی و کاهش دسترسی کودکان به فضاهای طبیعی نگرانی هایی درباره پیامدهای آن بر رشد شناختی و خلاقیت ایجاد کرده است. پژوهش حاضر با هدف مرور نظام مند مطالعات مرتبط و تبیین نقش فضاهای طبیعی در شکوفایی خلاقیت کودکان بر پایه نظریه های روان شناسی محیطی انجام شد. این مطالعه به روش مرور نظام مند با جستجو در پایگاه های PubMed، PsycINFO، ERIC، Web of Science، Scopus و Noormags، ۶۷ مقاله را شناسایی و پس از غربالگری ۲۰ مقاله واجد شرایط را برای تحلیل نهایی انتخاب کرد. یافته های تلفیقی نشان داد که محیط های طبیعی نسبت به محیط های مصنوع بستر مساعدتری برای خلاقیت فراهم می کنند و این تاثیر از چهار سازوکار اصلی قابل تبیین است: نظریه گسترش قابلیت های کنش پذیری گیبسون، نظریه بازسازی توجه، نظریه کاهش استرس و فرضیه زیست دوستی. حضور عناصری چون آب، گیاه، خاک، سنگ و چوب بازی های تخیلی و اکتشافی را افزایش داده و مولفه های سیالی، اصالت، انعطاف پذیری و تخیل را به طور معناداری ارتقا می دهد. تنوع محیطی مهم ترین ویژگی فضایی موثر بر رفتار خلاقانه شناخته شد و کیفیت تعامل فعال کودک با طبیعت، بیش از صرف حضور در فضای سبز تعیین کننده میزان رشد خلاقیت است. نتیجه گیری می شود که نقش طبیعت فراتر از فضای بازی ساده است و از طریق فرآیندهای شناختی، هیجانی و ادراکی عمل می کند؛ از این رو طراحی فضاهای بازی و آموزشی مبتنی بر اصول روان شناسی محیطی و بهره گیری از عناصر طبیعی متنوع، می تواند به ارتقای خلاقیت، کیفیت بازی و بهزیستی کودکان بینجامد و بر ضرورت کاربرد شواهد پژوهشی در سیاست گذاری و طراحی محیط های کودک محور تاکید دارد.

کلیدواژه ها:

روان شناسی محیطی ، بازی در طبیعت ، خلاقیت کودکان ، فضای طبیعی