تحلیل کیفی-کمی پیامدهای استفاده از هوش مصنوعی مولد بر هویت حرفه ای و اخلاق آموزشی معلمان

هوش مصنوعی مولد در سال های اخیر از یک فناوری نوظهور به یکی از موثرترین عوامل تغییر در فرایندهای آموزشی، طراحی تدریس، تولید محتوای یادگیری، ارزشیابی و توسعه حرفه ای معلمان تبدیل شده است. گسترش ابزارهایی مانند سامانه های تولید متن، تصویر، ارائه آموزشی و دستیارهای هوشمند، فرصت های تازه ای برای کاهش بخشی از بار کاری معلمان و افزایش ظرفیت آنان برای طراحی فعالیت های یادگیری فراهم کرده است؛ بااین حال، هم زمان پرسش های مهمی درباره جایگاه معلم، استقلال حرفه ای، مسئولیت پذیری، اصالت تولیدات آموزشی، حریم خصوصی، عدالت آموزشی و حدود استفاده اخلاقی از فناوری مطرح شده است. یونسکو نیز در چارچوب شایستگی هوش مصنوعی معلمان، بر ضرورت توجه هم زمان به نگرش انسان محور، اخلاق هوش مصنوعی، کاربردهای فناورانه، پداگوژی و یادگیری حرفه ای تاکید کرده است (میائو و چوکورووا، ۲۰۲۴). (یونسکو)پژوهش حاضر با هدف تحلیل کیفی-کمی پیامدهای استفاده از هوش مصنوعی مولد بر هویت حرفه ای و اخلاق آموزشی معلمان انجام شده است. رویکرد پژوهش، آمیخته بوده و تلاش می کند در کنار شناسایی و تبیین تجربه ها، نگرش ها و دغدغه های معلمان، ابعاد قابل اندازه گیری پیامدهای استفاده از هوش مصنوعی مولد را نیز بررسی کند. در بخش کیفی، مضامین مرتبط با بازتعریف نقش معلم، تغییر ادراک از تخصص حرفه ای، احساس کاهش یا افزایش اقتدار، وابستگی فناورانه، افزایش ظرفیت طراحی آموزشی، مسئولیت پذیری در برابر خروجی های هوش مصنوعی و چالش های اخلاقی استخراج و تحلیل می شوند و در بخش کمی، روابط میان میزان استفاده از هوش مصنوعی مولد و مولفه های هویت حرفه ای و اخلاق آموزشی مورد بررسی قرار می گیرد.بررسی ادبیات پژوهش نشان می دهد که مواجهه معلمان با هوش مصنوعی الزاما به تضعیف هویت حرفه ای منجر نمی شود؛ بلکه می تواند فرایندی دوسویه ایجاد کند که در آن نقش معلم از «ارائه کننده مستقیم اطلاعات» به «طراح، ناظر، اعتبارسنج و داور انسانی» تغییر می یابد. مطالعات جدید نیز از شکل گیری الگوهای تازه ای از هویت حرفه ای در تعامل انسان و هوش مصنوعی خبر می دهند و نشان می دهند که معلمان برای حفظ عاملیت حرفه ای خود ناچارند درباره زمان، شیوه و حدود استفاده از هوش مصنوعی تصمیم گیری کنند (Lan, ۲۰۲۴). (ScienceDirect) از سوی دیگر، راهنمای یونسکو درباره هوش مصنوعی مولد در آموزش بر ضرورت حفظ عاملیت انسانی، حفاظت از داده ها، اعتبارسنجی اخلاقی و آموزشی ابزارها و جلوگیری از جایگزینی قضاوت انسانی با خروجی های ماشینی تاکید دارد (یونسکو، ۲۰۲۳). (یونسکو)در مجموع، انتظار می رود تحلیل هم زمان ابعاد کیفی و کمی نشان دهد که پیامدهای هوش مصنوعی مولد برای معلمان ماهیتی چندبعدی دارد و نمی توان آن را صرفا فرصت یا تهدید تلقی کرد. استفاده هدفمند و انتقادی از این فناوری می تواند به ارتقای کارآمدی، خلاقیت و یادگیری حرفه ای معلمان کمک کند، در حالی که استفاده بدون ضابطه ممکن است با وابستگی شناختی، ابهام در مسئولیت حرفه ای، تضعیف استقلال تصمیم گیری و افزایش چالش های اخلاقی همراه شود. ازاین رو، مهم ترین پیام پژوهش آن است که آینده حرفه معلم نه در حذف نقش انسانی، بلکه در بازتعریف هویت حرفه ای معلم در تعامل مسئولانه، انتقادی و اخلاق مدار با هوش مصنوعی مولد قرار دارد.