بررسی الگوی مدرسه انسان محور با محوریت قدرت اثرگذاری معلمان بر سلامت روان دانش آموزان

سلامت روان دانش آموزان یکی از پیش شرط های اساسی یادگیری موثر، رشد اجتماعی و عاطفی و شکل گیری نگرش مثبت نسبت به مدرسه است. مدرسه صرفا محیطی برای انتقال دانش و سنجش پیشرفت تحصیلی نیست، بلکه فضای اجتماعی و تربیتی مهمی است که کیفیت روابط انسانی، شیوه مدیریت، فرهنگ سازمانی و به ویژه نوع تعامل معلم با دانش آموز می تواند به صورت مستقیم و غیرمستقیم بر بهزیستی روان شناختی آنان اثر بگذارد. در این میان، رویکرد «مدرسه انسان محور» بر این اصل استوار است که دانش آموز باید به عنوان انسانی دارای نیازهای شناختی، عاطفی، اجتماعی و اخلاقی دیده شود و معلم نیز از جایگاه یک انتقال دهنده صرف محتوای درسی فراتر رفته و به کنشگری موثر در ایجاد محیط امن، حمایتگر و رشددهنده تبدیل شود. پژوهش حاضر با هدف طراحی الگوی مدرسه انسان محور با محوریت قدرت اثرگذاری معلمان بر سلامت روان دانش آموزان انجام شده است. در این الگو، قدرت اثرگذاری معلم نه به معنای اعمال اقتدار رسمی، بلکه به مفهوم توانایی حرفه ای، ارتباطی، عاطفی و اخلاقی معلم برای ایجاد تغییر مثبت در تجربه زیسته دانش آموزان در مدرسه در نظر گرفته می شود. بر این اساس، مولفه هایی همچون رابطه حمایتگر معلم دانش آموز، امنیت روانی، همدلی، گوش دادن فعال، احترام به تفاوت های فردی، مشارکت دانش آموزان، عدالت آموزشی، احساس تعلق به مدرسه، شناسایی زودهنگام نشانه های آسیب روانی و همکاری میان معلم، خانواده و متخصصان مورد توجه قرار گرفته اند. مبنای نظری پژوهش بر دیدگاه های مرتبط با سلامت روان، یادگیری اجتماعی عاطفی، دلبستگی، خودکارآمدی، سرمایه روان شناختی و مدرسه مثبت استوار است. نتایج تحلیلی نشان می دهد که تحقق مدرسه انسان محور مستلزم عبور از نگاه فردمحور و واکنشی به سلامت روان و حرکت به سمت رویکردی مدرسه ای، پیشگیرانه و مشارکتی است؛ رویکردی که در آن معلم یکی از مهم ترین عوامل شکل دهنده به تجربه روانی دانش آموز در مدرسه محسوب می شود. الگوی پیشنهادی می تواند مبنایی برای بازنگری در نقش حرفه ای معلمان، برنامه های توانمندسازی، سیاست های مدرسه و طراحی مداخلات پیشگیرانه در حوزه سلامت روان دانش آموزان قرار گیرد.