تحلیل تجربیات زیسته معلمان موفق در مدیریت کلاس های بحرانی و پرچالش و استخراج چارچوب عملیاتی

کلاس درس در شرایط عادی نیز محیطی پویا و چندلایه است، اما هنگامی که با رفتارهای disruptive، تعارض میان دانش آموزان، بی انضباطی مستمر، افت انگیزش، پرخاشگری، مقاومت در برابر قواعد، مشکلات هیجانی یا موقعیت های پیش بینی ناپذیر مواجه می شود، مدیریت آن به یکی از پیچیده ترین مسئولیت های حرفه ای معلم تبدیل می گردد. در چنین شرایطی، موفقیت معلم صرفا به استفاده از مجموعه ای از تکنیک های انضباطی وابسته نیست، بلکه به توانایی او در تشخیص موقعیت، تنظیم هیجان، برقراری ارتباط موثر، تصمیم گیری سریع، حفظ اقتدار حرفه ای و هم زمان صیانت از رابطه انسانی با دانش آموزان وابسته است. پژوهش حاضر با هدف تحلیل تجربیات زیسته معلمان موفق در مدیریت کلاس های بحرانی و پرچالش و استخراج یک چارچوب عملیاتی برای مدیریت این موقعیت ها انجام شده است. رویکرد پژوهش کیفی و مبتنی بر پدیدارشناسی تفسیری در نظر گرفته شده و تمرکز اصلی آن بر تجربه واقعی معلمان از موقعیت های بحرانی، نحوه ادراک آنان از منشا بحران، واکنش های اولیه، راهبردهای کنترل و بازسازی فضای کلاس و نیز یادگیری های حرفه ای حاصل از این تجربه هاست. اهمیت پرداختن به این موضوع از آنجا ناشی می شود که مدیریت کلاس تنها به برقراری سکوت و نظم محدود نیست، بلکه شرایطی را فراهم می کند که در آن زمان آموزشی حفظ، مشارکت دانش آموزان تقویت و فرصت یادگیری برای همه اعضای کلاس فراهم شود. شواهد بین المللی نیز نشان می دهد که مسائل انضباطی همچنان بخش قابل توجهی از زمان تدریس را به خود اختصاص می دهد و حفظ نظم کلاس برای شمار زیادی از معلمان منبع فشار و استرس حرفه ای است. (OECD)در این پژوهش، تجربه زیسته معلمان موفق نه به عنوان مجموعه ای از توصیه های فردی، بلکه به مثابه منبعی برای شناسایی الگوهای قابل انتقال حرفه ای بررسی می شود. انتظار می رود تحلیل روایت های معلمان نشان دهد که مواجهه اثربخش با کلاس بحرانی معمولا از یک فرایند مرحله ای تشکیل می شود: تشخیص سریع نشانه های بحران، توقف یا کاهش تشدید موقعیت، تنظیم هیجانی معلم، برقراری ارتباط کوتاه و هدفمند، انتخاب واکنش متناسب، بازگرداندن تدریجی دانش آموزان به فرایند یادگیری و در نهایت بازاندیشی پس از بحران. در این میان، کیفیت رابطه معلم و دانش آموز، احساس خودکارآمدی، تجربه حرفه ای، همکاری همکاران، حمایت مدیر مدرسه و فرصت های یادگیری حرفه ای می توانند نقش تعیین کننده ای داشته باشند. داده های TALIS نیز بر ارتباط میان خودکارآمدی مدیریت کلاس و روابط مثبت معلم و دانش آموز تاکید دارد و نشان می دهد بازخورد حرفه ای همکاران و مدیران می تواند به بهبود شیوه مدیریت رفتار دانش آموزان کمک کند. (OECD)بر این اساس، دستاورد مورد انتظار پژوهش، ارائه چارچوب عملیاتی مدیریت کلاس های بحرانی است؛ چارچوبی که به جای تاکید صرف بر کنترل رفتار، بر پیشگیری، تشخیص، مداخله متناسب، ترمیم رابطه، بازگشت به یادگیری و یادگیری حرفه ای پس از بحران استوار باشد. چنین چارچوبی می تواند در طراحی دوره های توانمندسازی معلمان، برنامه های توسعه حرفه ای، آموزش مدیریت رفتار دانش آموزان و سیاست گذاری مدرسه ای مورد استفاده قرار گیرد. از این منظر، پژوهش حاضر می کوشد فاصله میان دانش نظری مدیریت کلاس و تجربه واقعی معلمان را کاهش داده و تجربیات پراکنده معلمان موفق را به دانش حرفه ای قابل استفاده و الگویی عملیاتی برای مواجهه با کلاس های بحرانی و پرچالش تبدیل کند.