مرور نظام مند و تدوین چارچوب مفهومی برای خستگی دیجیتال دانش آموز در دوره ابتدایی

گسترش روزافزون فناوری های دیجیتال و افزایش استفاده کودکان از ابزارهای هوشمند، نگرانی های جدیدی را درباره پیامدهای جسمانی، شناختی، روانی و رفتاری مواجهه طولانی مدت با صفحات نمایش ایجاد کرده است. یکی از مفاهیم مطرح در این حوزه، خستگی دیجیتال است که به مجموعه ای از نشانه های جسمانی، شناختی و روان شناختی ناشی از مواجهه مستمر با فناوری های دیجیتال اشاره دارد. پژوهش حاضر با هدف بررسی ابعاد، عوامل موثر، سازوکارهای شکل گیری، پیامدها و راهکارهای پیشگیری و مدیریت خستگی دیجیتال در دانش آموزان دوره ابتدایی، به روش مروری انجام شد. یافته های پژوهش نشان داد که خستگی دیجیتال پدیده ای چندبعدی است و تنها به مدت زمان استفاده از صفحات نمایش محدود نمی شود، بلکه عواملی مانند کیفیت و نوع محتوا، سرعت محرک های دیداری، میزان تعامل با رسانه، پیچیدگی سامانه های آموزشی و شرایط خانوادگی و مدرسه در شکل گیری آن نقش دارند. پیامدهای این پدیده می تواند شامل خستگی و خشکی چشم، اختلال خواب، دردهای اسکلتی عضلانی، کاهش تمرکز و حافظه کاری، افت شادابی روانی، اضطراب، نشانه های روانی تنی، اختلال در تعاملات اجتماعی و کاهش عملکرد تحصیلی باشد. همچنین، استفاده بیش از حد از رسانه، رفتارهای رسانه ای اجباری و اضطراب ناشی از تایید اجتماعی از عوامل مهم مرتبط با استرس و خستگی دیجیتال در کودکان محسوب می شوند. بررسی شواهد نشان داد که خانواده و مدرسه نقش مهمی در پیشگیری و کاهش این پیامدها دارند و راهبردهایی مانند نظارت و میانجی گری فعال والدین، انتخاب محتوای مناسب، رعایت بهداشت خواب، فعالیت بدنی، کاهش بار اطلاعاتی محیط های آموزشی و ایجاد وقفه های منظم در فعالیت های دیجیتال می توانند به کاهش خستگی دیجیتال کمک کنند. در مجموع، مدیریت این پدیده نیازمند رویکردی چندبعدی و بوم شناختی است که عوامل فردی، خانوادگی، آموزشی و فناورانه را به صورت هم زمان مورد توجه قرار دهد.