ارائه الگوی شناسایی و مداخله زودهنگام برای پیشگیری از افت تحصیلی دانش آموزان دوره دوم متوسطه با استفاده از شاخص های آموزشی و رفتاری

افت تحصیلی دانش آموزان در دوره دوم متوسطه یکی از مسائل مهم نظام های آموزشی است که پیامدهای آن تنها به کاهش نمرات و عملکرد درسی محدود نمی شود، بلکه می تواند با کاهش انگیزش تحصیلی، ضعف مشارکت در فرایند یادگیری، افزایش غیبت، مشکلات رفتاری، کاهش تعلق به مدرسه و در مراحل پیشرفته تر، ترک تحصیل همراه شود. ازاین رو، شناسایی دانش آموزان در معرض افت تحصیلی پس از بروز پیامدهای آشکار، رویکردی دیرهنگام محسوب می شود و ضرورت حرکت به سمت نظام های «هشدار زودهنگام» و مداخله پیشگیرانه را افزایش می دهد. پژوهش های جدید در حوزه نظام های هشدار زودهنگام نشان می دهند که ترکیب داده های مربوط به عملکرد تحصیلی، حضور و غیاب و رفتار دانش آموز می تواند برای شناسایی مسیرهای پرخطر یادگیری مورد استفاده قرار گیرد؛ بااین حال، اثربخشی این نظام ها زمانی افزایش می یابد که شناسایی خطر مستقیما به مداخلات آموزشی و حمایتی قابل اجرا متصل شود. (ScienceDirect)پژوهش حاضر با هدف ارائه الگوی شناسایی و مداخله زودهنگام برای پیشگیری از افت تحصیلی دانش آموزان دوره دوم متوسطه با استفاده از شاخص های آموزشی و رفتاری تدوین شده است. در این الگو، افت تحصیلی نه به عنوان یک رویداد ناگهانی، بلکه به عنوان فرایندی تدریجی در نظر گرفته می شود که معمولا پیش از آشکار شدن در نتایج امتحانات، نشانه هایی در رفتار آموزشی و عملکرد روزمره دانش آموز ایجاد می کند. شاخص هایی همچون کاهش میانگین نمرات، افت مستمر عملکرد درسی، افزایش غیبت و تاخیر، کاهش مشارکت کلاسی، انجام ندادن تکالیف، کاهش تعامل با معلم، بی توجهی، انزوای اجتماعی، بروز رفتارهای اخلالگر و کاهش درگیری تحصیلی می توانند در کنار یکدیگر تصویری دقیق تر از وضعیت دانش آموز ارائه دهند. شواهد پژوهشی نیز نشان می دهد که سامانه های هشدار زودهنگام عمدتا بر سه حوزه عملکرد درسی، حضور و غیاب و رفتار تمرکز دارند و افزودن اطلاعات مربوط به وضعیت عاطفی و رفتاری می تواند برخی دانش آموزانی را که در شاخص های سنتی شناسایی نمی شوند، آشکار سازد. (Wiley Online Library)در الگوی پیشنهادی، دانش آموزان براساس مجموعه ای از شاخص های آموزشی و رفتاری در سطوح مختلف خطر قرار می گیرند و برای هر سطح، نوع مداخله متناسب طراحی می شود. در سطح خطر پایین، پایش مستمر و تقویت انگیزش تحصیلی مورد توجه قرار می گیرد؛ در سطح خطر متوسط، حمایت آموزشی، مشاوره تحصیلی، ارتباط با خانواده و برنامه تقویت مشارکت تحصیلی پیشنهاد می شود؛ و در سطح خطر بالا، مداخله چندبعدی با مشارکت معلم، مشاور، خانواده و مدیریت مدرسه ضرورت می یابد. چنین رویکردی با دیدگاهی همسو است که هدف نظام هشدار زودهنگام را صرفا «برچسب گذاری دانش آموز در معرض خطر» نمی داند، بلکه بر تبدیل داده های هشداردهنده به اطلاعات قابل اقدام برای مداخله تاکید می کند. (دوستان)نوآوری اصلی الگوی حاضر در پیوند دادن شناسایی، تحلیل، سطح بندی خطر، انتخاب مداخله و پایش اثربخشی در یک فرایند یکپارچه است. در این چارچوب، اطلاعات دانش آموز به صورت دوره ای تحلیل شده و تغییرات شاخص ها نسبت به وضعیت قبلی نیز مورد توجه قرار می گیرد؛ بنابراین، صرفا نمره پایین یک دانش آموز به عنوان نشانه خطر تلقی نمی شود، بلکه روند تغییرات عملکرد، رفتار و مشارکت او بررسی می گردد. این مسئله اهمیت زیادی دارد، زیرا پژوهش های حوزه هشدار زودهنگام نشان داده اند که شاخص ها باید به گونه ای طراحی شوند که علاوه بر پیش بینی خطر، برای تصمیم گیری و مداخله نیز قابل استفاده باشند. (OECD)بر این اساس، الگوی پیشنهادی می تواند مبنایی برای طراحی نظام مدرسه محور پیشگیری از افت تحصیلی در دوره دوم متوسطه باشد؛ نظامی که به جای انتظار برای شکست تحصیلی، نشانه های اولیه را شناسایی کرده و پیش از تثبیت افت، حمایت متناسب را فعال می کند. استفاده مسئولانه از داده ها، تفسیر شاخص ها در زمینه واقعی زندگی دانش آموز، پرهیز از برچسب زنی و توجه به محرمانگی اطلاعات نیز از الزامات مهم اجرای چنین الگویی است. در نهایت، انتظار می رود اجرای یک نظام منسجم شناسایی و مداخله زودهنگام بتواند زمینه کاهش افت تحصیلی، افزایش مشارکت و تعلق مدرسه ای، بهبود عملکرد آموزشی و پیشگیری از پیامدهای شدیدتر مانند ترک تحصیل را فراهم سازد.