بررسی نقش احساس تعلق به مدرسه در پیشگیری از مشکلات سازگاری اجتماعی و تحصیلی دانش آموزان

احساس تعلق به مدرسه یکی از مولفه های مهم در تجربه تحصیلی و اجتماعی دانش آموزان است که می تواند در کیفیت روابط با همسالان، ارتباط با معلمان، مشارکت در فعالیت های آموزشی و کاهش رفتارهای ناسازگارانه نقش تعیین کننده ای داشته باشد. مدرسه برای دانش آموز صرفا محیطی برای انتقال دانش نیست، بلکه بخش مهمی از نظام اجتماعی و عاطفی زندگی او را تشکیل می دهد؛ ازاین رو، احساس پذیرفته شدن، دیده شدن، حمایت شدن و برخورداری از جایگاه معنادار در مدرسه می تواند زمینه ساز سازگاری مطلوب تر با الزامات تحصیلی و اجتماعی باشد. پژوهش حاضر با هدف بررسی نقش احساس تعلق به مدرسه در پیشگیری از مشکلات سازگاری اجتماعی و تحصیلی دانش آموزان انجام شده است. در این مقاله، احساس تعلق به مدرسه به عنوان سازه ای چندبعدی شامل احساس پذیرش، امنیت، ارزشمندی، ارتباط عاطفی با مدرسه، مشارکت و ادراک حمایت از سوی معلمان و کارکنان مورد توجه قرار گرفته است. در مقابل، مشکلات سازگاری اجتماعی و تحصیلی دربرگیرنده طیفی از دشواری ها مانند انزوای اجتماعی، تعارض با همسالان، ضعف ارتباطی، بی انگیزگی تحصیلی، افت عملکرد، غیبت، اضطراب مرتبط با مدرسه و ناتوانی در انطباق با انتظارات آموزشی است. بررسی مبانی نظری و یافته های پژوهش های پیشین نشان می دهد هرچه دانش آموز مدرسه را محیطی امن، حمایتگر و متعلق به خود ادراک کند، احتمال مشارکت فعال تر، برقراری روابط سازنده و مواجهه موثرتر با چالش های تحصیلی افزایش می یابد. در این میان، مشاور مدرسه می تواند با شناسایی زودهنگام دانش آموزان در معرض خطر، تقویت ارتباط دانش آموز با مدرسه، آموزش مهارت های اجتماعی و تحصیلی، تسهیل ارتباط خانواده و مدرسه و طراحی مداخلات فردی و گروهی، نقش واسطه ای و پیشگیرانه مهمی ایفا کند. بر این اساس، توجه نظام مدرسه به احساس تعلق دانش آموزان و تبدیل آن به یکی از محورهای برنامه های مشاوره ای می تواند از شکل گیری یا تشدید بسیاری از مشکلات سازگاری جلوگیری کند. نتیجه کلی مقاله بر ضرورت گذار از رویکرد واکنشی در مشاوره مدرسه به رویکردی پیشگیرانه و تعلق محور تاکید دارد؛ رویکردی که در آن مشاور نه تنها در زمان بروز مشکل، بلکه از ابتدای فرایند تحصیلی در ایجاد محیطی حمایتگر، مشارکت جو و پذیرنده نقش آفرینی می کند.