بررسی وظایف شهرداری در قبال بافت تاریخی شهر و ارتقای فرهنگ شهروندی

بافت های تاریخی به عنوان بخشی از هویت کالبدی، فرهنگی و اجتماعی شهرها، تنها مجموعه ای از بناهای قدیمی نیستند، بلکه حامل خاطرات جمعی، ارزش های فرهنگی، الگوهای معماری، شیوه های زندگی و عناصر هویت بخش جامعه به شمار می روند. در این میان، شهرداری ها به عنوان یکی از مهم ترین نهادهای مدیریت شهری، نقش قابل توجهی در حفاظت، ساماندهی، مرمت، احیا و بهره برداری مناسب از بافت های تاریخی دارند. قانون حمایت از مرمت و احیای بافت های تاریخی فرهنگی مصوب ۱۳۹۸ نیز شهرداری ها و شوراهای اسلامی شهرهای دارای بافت تاریخی را مکلف کرده است بافت های مذکور را در تخصیص بودجه عمرانی در اولویت قرار دهند و در تهیه و اجرای طرح های حفاظت و احیا با سایر دستگاه های مسئول همکاری کنند. پژوهش حاضر با هدف بررسی وظایف شهرداری در قبال بافت تاریخی و تبیین نقش فرهنگ شهروندی در حفاظت و صیانت از این بافت ها انجام شده است. روش پژوهش توصیفی تحلیلی و مبتنی بر مطالعات اسنادی و کتابخانه ای است. یافته های پژوهش نشان می دهد وظایف شهرداری صرفا به حفظ کالبد بناهای تاریخی محدود نمی شود، بلکه شامل رعایت ضوابط حفاظتی در صدور پروانه های ساختمانی، جلوگیری از تخریب و تغییرات نامتناسب، ساماندهی معابر و فضاهای عمومی، ارتقای زیرساخت های شهری، ایمن سازی، بهبود کیفیت محیطی، حمایت از مشاغل و صنایع بومی و مشارکت در طرح های مرمت و احیای بافت تاریخی است. از سوی دیگر، موفقیت سیاست های مدیریت شهری در زمینه حفاظت از میراث تاریخی بدون مشارکت شهروندان امکان پذیر نیست. فرهنگ شهروندی از طریق افزایش آگاهی عمومی، احساس تعلق به مکان، مسئولیت پذیری اجتماعی، رعایت ضوابط ساخت وساز، جلوگیری از تخریب و آلودگی محیطی، مشارکت در برنامه های فرهنگی و حمایت از فعالیت های بومی می تواند به حفاظت پایدار از بافت تاریخی کمک کند. بر همین اساس، شهرداری باید از رویکرد صرفا مدیریتی و کالبدی فاصله گرفته و با آموزش، اطلاع رسانی، جلب مشارکت ساکنان، سازمان های مردم نهاد و مالکان، زمینه شکل گیری فرهنگ حفاظت جمعی را فراهم سازد. در نهایت، پژوهش نشان می دهد حفاظت پایدار از بافت تاریخی حاصل تعامل میان مدیریت شهری کارآمد، قوانین حفاظتی، تامین منابع مالی، مشارکت نهادی و ارتقای فرهنگ شهروندی است و بی توجهی به هر یک از این مولفه ها می تواند روند حفاظت و احیای میراث تاریخی شهر را با چالش مواجه سازد.