آموزش مبتنی بر گیمیفیکیشن و سنجش اثربخشی آن بر انگیزش درونی دانش آموزان

انگیزش درونی دانش آموزان یکی از مهم ترین عوامل موثر بر کیفیت یادگیری، مشارکت فعال، تداوم تلاش و شکل گیری نگرش مثبت نسبت به فرایند آموزش است. با وجود اهمیت این مولفه، شیوه های سنتی تدریس در بسیاری از محیط های آموزشی همچنان بر انتقال مستقیم محتوا، ارزشیابی نتیجه محور، نمره و پاداش های بیرونی تاکید دارند؛ موضوعی که ممکن است در بلندمدت نتواند علاقه پایدار دانش آموزان به یادگیری را تضمین کند. در چنین شرایطی، گیمیفیکیشن یا بازی وارسازی به عنوان یکی از رویکردهای نوین طراحی آموزشی، ظرفیت قابل توجهی برای ایجاد محیط یادگیری پویا، تعاملی و انگیزاننده دارد. بازی وارسازی به معنای استفاده هدفمند از عناصر و سازوکارهای بازی، مانند امتیاز، مرحله بندی، چالش، بازخورد فوری، نشان، ماموریت، سطح بندی، هدف گذاری و تعامل اجتماعی در موقعیت هایی است که ذاتا بازی نیستند. هدف پژوهش حاضر، بررسی آموزش مبتنی بر گیمیفیکیشن و سنجش اثربخشی آن بر انگیزش درونی دانش آموزان است. مبنای نظری پژوهش بر این دیدگاه استوار است که عناصر بازی، در صورت طراحی صحیح، می توانند نیازهای روان شناختی اساسی یادگیرندگان، از جمله احساس شایستگی، خودمختاری و ارتباط با دیگران را تقویت کنند و از این طریق زمینه شکل گیری انگیزش باکیفیت تر را فراهم آورند. بر اساس شواهد پژوهشی، بازی وارسازی می تواند پیامدهای انگیزشی، شناختی و رفتاری مثبتی در محیط های آموزشی ایجاد کند؛ هرچند میزان اثربخشی آن به نحوه طراحی، نوع عناصر بازی، سن یادگیرندگان، محتوای آموزشی و شرایط اجرای آن وابسته است. برای نمونه، فراتحلیل سایلر و هومن نشان داده است که بازی وارسازی بر پیامدهای انگیزشی یادگیری اثر مثبت معناداری دارد، هرچند ناهمگونی میان مطالعات نشان می دهد که استفاده صرف از امتیاز و رقابت نمی تواند موفقیت آموزشی را تضمین کند (سایلر و هومن، ۲۰۲۰). (Doi) همچنین یافته های پژوهش های داخلی نیز وجود رابطه مثبت میان بازی وارسازی در تدریس و انگیزش درونی دانش آموزان دوره ابتدایی را گزارش کرده اند (حیدری و فلاح تفتی، ۱۴۰۴). (شبکه علمی ایران) بنابراین، مسئله اساسی پژوهش حاضر آن است که آیا آموزش مبتنی بر گیمیفیکیشن می تواند به صورت معناداری انگیزش درونی دانش آموزان را افزایش دهد و کدام مولفه های بازی وارسازی بیشترین ظرفیت را برای تقویت علاقه، لذت از یادگیری، احساس شایستگی و مشارکت داوطلبانه دانش آموزان دارند. نتایج مورد انتظار می تواند برای معلمان، طراحان آموزشی، مدیران مدارس و برنامه ریزان در جهت حرکت از آموزش صرفا انتقالی به سمت محیط های یادگیری فعال، مشارکتی و انگیزاننده مورد استفاده قرار گیرد.