تعریف و تحلیل مسائل اجتماعی از دیدگاه جامعه شناسان

مسئله، «پدیده ای است که روی کارکرد اجتماعی فرد، گروه و جامعه اثر می گذارد» (اکبری، ۱۳۸۵). بسیاری از جامعه شناسان، مسئله اجتماعی را وضعیتی می دانند که به واسطه ناسازگاری با ارزش های تعداد قابل توجهی از مردم، آنان را به لزوم انجام عملی برای تغییر این وضعیت معتقد سازد (محمدی اصل، ۱۳۸۴). از دیدگاه هورتن (Horton) و لزلی (Leslie) نیز مسئله اجتماعی «امری است که بخش قابل توجهی از جامعه آن را ناخوشایند بدانند؛ معتقد باشند که برای حل آن باید کاری کرد و بر این باور باشند که فرد، سازمان یا افرادی مسئول برطرف کردن و حل مسئله اجتماعی هستند» (انجمن جامعه شناسی ایران، ۱۳۸۳). همچنین از دیدگاه برخی جامعه شناسان، به چیزی مسئله اجتماعی گفته می شود که این چهار ویژگی را داشته باشد: مشکل زا باشد؛ شایع باشد؛ قابل تغییر باشد و عزم برای تغییر آن وجود داشته باشد (روحانی نژاد، ۱۳۸۷). نمونه هایی از مسائل اجتماعی عبارتند از: نژاد پرستی، آلودگی محیط زیست، فقر، ایدز و مواد مخدر (لوزیک، ۱۳۸۳). بنابراین مشخص می شود که مسائل اجتماعی، مشکلاتی هستند که نمایانگر گسیختگی در توقعات اجتماعی و امیال اخلاقی جامعه است. به نظر جامعه شناسان، هر اجتماعی بر اساس موازین خود، دارای حرکتی طبیعی است که پیوند نظام اجتماعی را برای ادامه زندگی حفظ می کند. اگر مسئله ای اتفاق بیافتد و این پیوند را برهم بزند و در حرکت طبیعی جامعه اختلالی ایجاد کند، آن عمل یک مسئله یا مشکل اجتماعی خواهد بود. لذا تا زمانی که شیوه رفتاری به مثابه تخلف از بعضی معیارها تعریف نشود، نمی تواند یک مشکل اجتماعی تلقی شود. باید به این نکته نیز توجه داشت که اگر چه جوامع بشری از دیرباز با مشکلاتی روبه رو بوده اند، اما پیدایش مسئله یا مسائل اجتماعی در جوامع انسانی پدیده ای جدید است و مربوط به چند قرن اخیر می باشد؛ یعنی از زمانی که تحولات فنی و معرفتی پس از رنسانس تاثیرات فراگیر خود را بر اجتماعات انسانی بر جای گذاشت. عوامل مهمی که بر پیدایش مسئله اجتماعی در عصر حاضر موثر بوده اند را می توان به ۳ دسته تقسیم کرد:• تحولات معرفتی و تجدید نظری که در بنیادهای اندیشه و تفکر بشر اتفاق افتاد.• تحولات اجتماعی و دگرگونی هایی که در بنیاد نظم و سازمان اجتماعی رخ داد.• تحولات جمعینی و تغییراتی که هم از نظر بعد و هم از نظر جا به جایی های جمعیتی پدید آمد.البته باید دانست که ریشه و منع مسائل اجتماعی در بطن نهادهای اجتماعی است که بر اثر کارکرد نامناسب آنها، شرایط رنج آوری به اکثریت افراد و گروه های اجتماعی تحمیل می کنند و با تداوم شرایط رنج آور، کلیت جامعه به بی سازمانی اجتماعی، نظام گسیختگی و در نهایت به آسیب دیدگی افراد منجر می شود. مسائل اجتماعی دارای ویژگی هایی هستند که عبارتند از: اجتماعی و عمومی بودن، جمعی و غیر فردی بودن، تاریخی بودن، واقعی بودن، بعد کیفی و ربط ارزشی داشتن، متغیر و نسبی بودن، تنوع و تکثر در مسائل اجتماعی داشتن، قانونمند بودن، چند بعدی و بین رشته ای بودن و قابل کنترل بودن (بیات، ۱۳۸۷).