نقش معلم در ترویج مشارکت دموکراتیک و مهارت های شهروندی فعال در بستر شوراهای دانش آموزی

مدرسه تنها محیطی برای انتقال دانش و آموزش محتوای درسی نیست، بلکه یکی از مهم ترین نهادهای اجتماعی برای آماده سازی نسل آینده جهت حضور مسئولانه در جامعه به شمار می رود. در این میان، آموزش مهارت های شهروندی فعال و ایجاد فرصت برای مشارکت دانش آموزان در تصمیم گیری های مدرسه، جایگاه ویژه ای دارد. شوراهای دانش آموزی می توانند به عنوان یکی از بسترهای عملی مشارکت مدنی، زمینه ای فراهم کنند تا دانش آموزان مفاهیمی همچون مسئولیت پذیری، گفت وگو، همکاری، احترام به دیدگاه های متفاوت، انتخاب آگاهانه، حل تعارض و پذیرش مسئولیت جمعی را در موقعیت های واقعی تجربه کنند. هدف مقاله حاضر بررسی نقش معلم در ترویج مشارکت دموکراتیک و مهارت های شهروندی فعال در بستر شوراهای دانش آموزی است. رویکرد مقاله، تحلیلی توصیفی و مبتنی بر بررسی ادبیات علمی حوزه آموزش شهروندی، تربیت دموکراتیک و مشارکت دانش آموزی است. یافته های نظری نشان می دهد که معلم در این فرایند صرفا انتقال دهنده مفاهیم مربوط به شهروندی نیست، بلکه از طریق الگوی رفتاری، شیوه مدیریت کلاس، نوع تعامل با دانش آموزان، ایجاد فرصت برای اظهار نظر، پذیرش تفاوت دیدگاه ها و واگذاری مسئولیت، نقش مهمی در شکل گیری تجربه دموکراتیک دانش آموزان دارد.از منظر تربیتی، مشارکت دموکراتیک زمانی به مهارتی پایدار تبدیل می شود که دانش آموز آن را در زندگی روزمره مدرسه تجربه کند. بنابراین، شوراهای دانش آموزی زمانی می توانند به هدف واقعی خود دست یابند که مشارکت دانش آموزان در آنها صرفا نمادین و تشریفاتی نباشد و دانش آموزان در فرایند طرح مسئله، گفت وگو، تصمیم گیری و پیگیری اجرای تصمیم ها نقش واقعی داشته باشند. معلم در چنین شرایطی باید از نقش سنتی کنترل کننده فاصله گرفته و به تسهیلگر مشارکت تبدیل شود. فراهم کردن فضای امن برای بیان دیدگاه ها، آموزش مهارت گفت وگو و استدلال، تقویت گوش دادن فعال، مدیریت تعارض، جلوگیری از سلطه دانش آموزان پرنفوذ و حمایت از مشارکت دانش آموزان کم حرف، از جمله اقدامات مهم معلم در این زمینه است. پژوهش های حوزه یادگیری اجتماعی و تربیت شهروندی نیز بر اهمیت تجربه عملی، تعامل اجتماعی و مشاهده الگوهای رفتاری در شکل گیری نگرش ها و مهارت های اجتماعی تاکید دارند .بر این اساس، می توان گفت شورای دانش آموزی هنگامی به یک محیط یادگیری شهروندی تبدیل می شود که مدرسه، معلم و مدیر، مشارکت دانش آموزان را به رسمیت بشناسند و برای آن فرصت واقعی ایجاد کنند. نتیجه گیری مقاله نشان می دهد که تقویت نقش حرفه ای معلمان در زمینه آموزش مشارکت، توسعه شایستگی های ارتباطی و مدنی دانش آموزان و تبدیل شوراهای دانش آموزی از یک ساختار اداری به یک تجربه واقعی مشارکت، می تواند به پرورش نسلی مسئولیت پذیر، گفت وگومحور، قانون مدار و برخوردار از توانایی مشارکت سازنده در جامعه کمک کند.