بررسی پویایی های هویت حرفه ای معلمان در محیط های آموزشی در حال تغییر

هویت حرفه ای معلمان یکی از مولفه های اساسی در شکل گیری کیفیت فرایند آموزش، نحوه تعامل معلم با دانش آموزان و میزان آمادگی وی برای مواجهه با تحولات نظام آموزشی است. در دهه های اخیر، محیط های آموزشی تحت تاثیر تغییرات فناورانه، تحول در برنامه های درسی، گسترش آموزش دیجیتال و ترکیبی، افزایش انتظارات اجتماعی از مدرسه، تغییر شیوه های ارزشیابی و ضرورت توسعه حرفه ای مستمر، با دگرگونی های قابل توجهی مواجه شده اند. در چنین شرایطی، هویت حرفه ای معلم دیگر پدیده ای ثابت و از پیش تعیین شده تلقی نمی شود، بلکه فرایندی پویا، چندبعدی و وابسته به تعامل میان باورهای فردی، تجربه های حرفه ای، روابط اجتماعی، فرهنگ سازمانی و شرایط محیط آموزشی است. پژوهش های حوزه هویت حرفه ای نشان می دهند که هویت معلم در جریان تجربه های شغلی و مواجهه با تغییرات بازتعریف می شود و معلمان در برابر اصلاحات آموزشی، نقش های جدید و الزامات حرفه ای، به بازاندیشی درباره جایگاه و نقش خود می پردازند (بیجراد، مایر و ورلوپ، ۲۰۰۴). همچنین تغییرات آموزشی می تواند زمینه شکل گیری فرصت های جدید برای عاملیت حرفه ای معلمان را فراهم کند، اما در صورت فقدان حمایت سازمانی و مشارکت واقعی معلمان، ممکن است موجب تعارض هویتی و کاهش احساس استقلال حرفه ای شود (وهاسانتانن، ۲۰۱۵).هدف مقاله حاضر، بررسی پویایی های هویت حرفه ای معلمان در محیط های آموزشی در حال تغییر و شناسایی مهم ترین عوامل موثر بر شکل گیری، بازسازی و تحول این هویت است. در این راستا، هویت حرفه ای از منظر فردی، آموزشی، اجتماعی و سازمانی مورد توجه قرار گرفته و نقش عواملی همچون باورهای حرفه ای، تجربه تدریس، خودکارآمدی، یادگیری حرفه ای، روابط همکارانه، رهبری مدرسه، فرهنگ سازمانی، فناوری های آموزشی و سیاست های اصلاحی بررسی می شود. یافته های حاصل از مطالعات پیشین نشان می دهد که تغییر محیط آموزشی الزاما به تضعیف هویت حرفه ای منجر نمی شود؛ بلکه نحوه مدیریت تغییر، میزان مشارکت معلم در تصمیم گیری، دسترسی به منابع حرفه ای و امکان اعمال قضاوت تخصصی، نقش تعیین کننده ای در چگونگی واکنش معلمان دارد. (ScienceDirect) از این منظر، حمایت از هویت حرفه ای معلمان باید بخشی جدایی ناپذیر از برنامه های اصلاح و توسعه آموزشی باشد. توجه به صدای معلمان، فراهم کردن فرصت های یادگیری حرفه ای، تقویت همکاری های مدرسه ای و ایجاد تعادل میان پاسخگویی سازمانی و استقلال حرفه ای می تواند به شکل گیری هویتی انعطاف پذیر، مشارکت جو و سازگار با تحولات آموزشی کمک کند. بر این اساس، مقاله حاضر بر ضرورت گذار از نگاه ایستا به هویت حرفه ای و حرکت به سوی رویکردی فرایندی، تعاملی و زمینه محور تاکید دارد.