بررسی نقش معلم در اجرای برنامه درسی و عوامل موثر بر کیفیت تحقق اهداف آن

برنامه درسی به عنوان یکی از مهم ترین ابزارهای تحقق اهداف نظام تعلیم و تربیت، تنها در صورت اجرای اثربخش می تواند به نتایج مورد انتظار منجر شود. در این میان، معلم مهم ترین عامل انسانی در تبدیل برنامه درسی رسمی به تجربه واقعی یادگیری دانش آموزان محسوب می شود؛ زیرا نحوه تفسیر محتوای آموزشی، انتخاب روش های تدریس، مدیریت فرایند یاددهی یادگیری، شیوه ارزشیابی و میزان انعطاف پذیری معلم، تاثیر مستقیمی بر کیفیت اجرای برنامه درسی دارد. پژوهش حاضر با هدف بررسی نقش معلم در اجرای برنامه درسی و عوامل موثر بر کیفیت تحقق اهداف آن انجام شده است. این مطالعه از نظر هدف، کاربردی و از نظر روش، توصیفی تحلیلی و مبتنی بر بررسی و تحلیل مطالعات و ادبیات علمی مرتبط با برنامه درسی، نقش معلم و کیفیت اجرای فرایند آموزشی است. یافته های حاصل از بررسی منابع نشان می دهد که معلم در مرحله اجرای برنامه درسی صرفا مجری دستورالعمل های رسمی نیست، بلکه به عنوان تفسیرکننده، تعدیل کننده، سازمان دهنده و تسهیل کننده برنامه درسی، نقش تعیین کننده ای در میزان تحقق اهداف آموزشی و تربیتی دارد. عواملی همچون دانش و شایستگی حرفه ای معلم، تسلط بر محتوای درسی، مهارت های تدریس، توانایی مدیریت کلاس، نگرش معلم نسبت به برنامه درسی، استقلال و اختیار حرفه ای، دسترسی به منابع و امکانات آموزشی، حمایت مدیران مدرسه، شرایط محیط یادگیری، ویژگی های فردی و اجتماعی دانش آموزان و میزان هماهنگی برنامه رسمی با نیازهای واقعی مدرسه، از مهم ترین عوامل موثر بر کیفیت اجرای برنامه درسی شناخته شدند. همچنین، نتایج نشان می دهد هرچه میان برنامه درسی رسمی و واقعیت های آموزشی کلاس درس هماهنگی بیشتری وجود داشته باشد و معلمان از شایستگی، اختیار و حمایت حرفه ای بیشتری برخوردار باشند، امکان تحقق اهداف برنامه درسی افزایش می یابد. در مقابل، تراکم محتوای آموزشی، محدودیت زمانی، کمبود امکانات، ارزشیابی های حافظه محور، ضعف آموزش های ضمن خدمت و فاصله میان سیاست گذاری برنامه درسی و شرایط واقعی مدارس می تواند اجرای برنامه درسی را با چالش مواجه سازد. بر این اساس، ارتقای کیفیت برنامه درسی مستلزم توجه هم زمان به توانمندسازی معلمان، افزایش مشارکت آنان در فرایند طراحی و بازنگری برنامه های درسی، فراهم سازی منابع آموزشی مناسب، تقویت حمایت سازمانی و ایجاد انعطاف پذیری متناسب با نیازهای دانش آموزان و شرایط مدرسه است. بنابراین، کیفیت تحقق اهداف برنامه درسی تا حد زیادی به کیفیت عملکرد حرفه ای معلم و میزان تناسب میان برنامه درسی، زمینه اجرایی و نیازهای واقعی یادگیرندگان وابسته است.