(تحرک اجتماعی و آموزش وپرورش؛ نقد جامعه شناختی فرآیند هدایت تحصیلی و بازتولید طبقاتی)

مسئله اصلی این پژوهش، واکاوی جامعه شناختی سازوکارهای هدایت تحصیلی در دوره اول متوسطه و نقش پنهان آن در بازتولید نابرابری های ساختاری و تحدید تحرک اجتماعی صعودی است. هدف پژوهش، تبیین نحوه تبدیل سرمایه های فرهنگی و اقتصادی خانواده به موقعیت های نابرابر آموزشی از مجرای مولفه های فرم هدایت تحصیلی است. روش پژوهش، توصیفی-همبستگی از نوع تحلیل رگرسیون چندگانه و مدل سازی معادلات ساختاری با رویکرد پیمایشی است. جامعه آماری شامل کلیه دانش آموزان پایه نهم مدارس دولتی و خاص شهر تهران در سال تحصیلی ۱۴۰۵-۱۴۰۴به همراه والدین آنان بود که بر اساس فرمول کوکران، نمونه ای متشکل از ۳۸۴ نفر با روش نمونه گیری تصادفی خوشه ای چندمرحله ای انتخاب شدند. ابزار گردآوری داده ها شامل پرسشنامه محقق ساخته پایگاه اقتصادی-اجتماعی و چک لیست استخراج نمرات هدایت تحصیلی بود که روایی صوری و سازه آن به تایید متخصصان رسید و پایایی آن از طریق ضریب آلفای کرونباخ (α=۰/۸۷\alpha = ۰/۸۷α=۰/۸۷) احراز گردید. داده ها با آزمون های همبستگی پیرسون و تحلیل مسیر در نرم افزار SPSS و SmartPLS تحلیل شدند. یافته ها نشان داد که میان پایگاه اقتصادی-اجتماعی والدین و اولویت بندی رشته های نظری همبستگی مثبت و معناداری وجود دارد (r=۰/۶۲,p<۰/۰۱r = ۰/۶۲ , p < ۰/۰۱r=۰/۶۲,p<۰/۰۱). همچنین شاخص های ظاهرا عینی مانند آزمون های مشاوره ای و سوابق تحصیلی، تحت تاثیر سرمایه فرهنگی و اقتصادی خانواده عمل کرده و توزیع متوازن دانش آموزان عملا به تفکیک طبقاتی میان رشته های فنی-حرفه ای و نظری انجامیده است. نتیجه گیری پژوهش حاکی از آن است که هدایت تحصیلی به عنوان یک فیلتر نهادی، ساختار طبقاتی موجود را تقدیس و بازتولید نموده و امکان تحرک اجتماعی بین نسلی را برای طبقات فرودست به حداقل می رساند.