کاربرد هوش مصنوعی و GeoAI در تصمیم گیری و برنامه ریزی هوشمند شهری

تحولات شتابان فناوری های دیجیتال، رشد جمعیت شهری، پیچیده تر شدن مسائل اجتماعی و اقتصادی و افزایش فشارهای زیست محیطی، الگوهای سنتی تصمیم گیری و برنامه ریزی شهری را با چالش های جدیدی مواجه کرده است. در چنین شرایطی، استفاده از هوش مصنوعی و هوش مصنوعی مکانی (GeoAI) می تواند ظرفیت جدیدی برای تحلیل داده های شهری، پیش بینی روندهای فضایی، شناسایی الگوهای پنهان، ارزیابی سناریوهای توسعه و پشتیبانی از تصمیم گیری مدیران شهری ایجاد کند. هوش مصنوعی با بهره گیری از الگوریتم های یادگیری ماشین، یادگیری عمیق، پردازش زبان طبیعی و تحلیل داده های بزرگ، امکان تبدیل حجم گسترده ای از داده های شهری به اطلاعات و دانش قابل استفاده در سیاست گذاری را فراهم می کند. از سوی دیگر، GeoAI با تلفیق قابلیت های هوش مصنوعی، سامانه های اطلاعات جغرافیایی، سنجش از دور، داده های مکانی، تصاویر ماهواره ای، شبکه حسگرها و داده های جمعیتی، امکان تحلیل هم زمان ابعاد مکانی و زمانی پدیده های شهری را فراهم می سازد. پژوهش های جدید نشان می دهند که کاربرد این فناوری ها در حوزه هایی همچون مدیریت کاربری زمین، حمل ونقل هوشمند، مدیریت زیرساخت، پایش محیط زیست، مدیریت بحران، توسعه مسکن، ارزیابی ریسک و حکمرانی شهری در حال گسترش است (لیو و بیلژکی، ۲۰۲۲؛ آدی و همکاران، ۲۰۲۳). همچنین، مطالعات مرور نظام مند نشان داده اند که بخش قابل توجهی از کاربردهای هوش مصنوعی در برنامه ریزی شهری به تحلیل داده های شهری و پشتیبانی از تصمیم گیری اختصاص دارد. با وجود این ظرفیت ها، استفاده از هوش مصنوعی و GeoAI صرفا یک مسئله فنی نیست؛ بلکه موضوعاتی همچون کیفیت و دسترسی به داده ها، حریم خصوصی، سوگیری الگوریتمی، شفافیت مدل ها، قابلیت تفسیر نتایج، کمبود نیروی انسانی متخصص و وابستگی تصمیمات شهری به سامانه های فناورانه، از مهم ترین چالش های پیش رو محسوب می شوند. از این رو، رویکرد مطلوب آن است که هوش مصنوعی جایگزین دانش و قضاوت مدیران و برنامه ریزان شهری نشود، بلکه به عنوان یک ابزار تصمیم یار برای ارتقای دقت، سرعت، انعطاف پذیری و آینده نگری فرایند برنامه ریزی مورد استفاده قرار گیرد. این مقاله با تمرکز بر کاربرد هوش مصنوعی و GeoAI، ظرفیت های این فناوری ها را در تصمیم گیری و برنامه ریزی هوشمند شهری بررسی کرده و بر ضرورت حرکت از برنامه ریزی ایستا و واکنشی به سوی برنامه ریزی داده محور، پیش بینانه، مکانی و انسان محور تاکید می کند. رویکردهای جدید نیز بر ضرورت ترکیب هوش مصنوعی با GIS، داده های بزرگ و برنامه ریزی شهری برای دستیابی به شهرهای هوشمند، پایدار و تاب آور تاکید دارند.