«بازنمایی شخصیت و اندیشه های عرفانی مولوی در گزیده های مثنوی کتاب های ادبیات متوسطه»

پژوهش پیش رو با هدف بررسی چگونگی بازنمایی شخصیت و اندیشه های عرفانی مولوی در گزیده های مثنوی کتاب های ادبیات متوسطه، به روش توصیفی-تحلیلی و با استفاده از تحلیل محتوای کیفی انجام شده است. جامعه ی آماری شامل گزیده های مثنوی معنوی در کتاب های ادبیات فارسی دوره ی متوسطه بوده و واحد تحلیل، «حکایت» و «قطعه ی شعری» در نظر گرفته شده است. برای تحلیل گفتمانی داده ها، از چارچوب نظری نشانه شناسی فرهنگی و مفهوم زیست جهان بهره گرفته شده تا نشان داده شود که نظام آموزشی، با گزینش برخی نشانه ها و حذف برخی دیگر، چه گفتمانی از عرفان مولوی بازتولید می کند.یافته ها نشان می دهد مفاهیم عرفانی استخراج شده به دو دسته تقسیم می شوند: مفاهیم پرتکرار (اخلاقی-تعلیمی) شامل صبر، قناعت، توکل معیشتی، ترس از خدا، پند اخلاقی و تقوا؛ و مفاهیم کم تکرار یا حذف شده (شورانگیز-رهایی بخش) شامل بی خودی عاشقانه، سماع وجدآور، شطحیات، نفی ظاهرگرایی، عشق بی قیدوبند و فنا. این تفکیک نشان می دهد نظام آموزشی، گفتمان عرفانی مولوی را به گفتمانی اخلاقی-انضباطی تقلیل داده است؛ به گونه ای که مولوی کتاب درسی، بیش از یک عارف شورمند، چونان پیر اخلاق دانی خشک معرفی شده که دانش آموز را به صبر و قناعت دعوت می کند، درحالی که در مثنوی اصلی، مفاهیمی چون بی خودی و سماع از محوری ترین مولفه های عرفان او هستند. این گزینش یک سویه، تصویری ناقص و غیرجذاب در ذهن نوجوانان شکل داده و آنان را از درک لایه های پنهان عرفان ایرانی دور نگه داشته است.مقاله در پایان، پیشنهادهایی کاربردی برای دبیران ادبیات (روایتگری نمایشی، گفت وگوهای چالشی و مقایسه ی ابیات متضاد) ارائه می دهد تا تصویری پویاتر و زنده تر از مولوی در کلاس درس ترسیم شود.