ارزیابی کارایی نظام کنترل های داخلی مالی در کاهش تخلفات مالی در شهرداری تبریز: رویکرد آمیخته

پژوهش حاضر با هدف ارزیابی کارایی نظام کنترل های داخلی مالی در کاهش تخلفات مالی در شهرداری تبریز با رویکرد آمیخته انجام شده است. با توجه به اهمیت شفافیت مالی و سلامت اداری در مدیریت شهری و نقش کلیدی کنترل های داخلی در تحقق این اهداف، ضرورت ارزیابی علمی و نظام مند کارایی این نظام در شهرداری تبریز بیش از پیش احساس می شود.این پژوهش از نظر هدف، کاربردی-توسعه ای و از نظر ماهیت و روش اجرا، در زمره پژوهش های ترکیبی (آمیخته) با طرح اکتشافی متوالی قرار دارد. در بخش کیفی، از مصاحبه های نیمه ساختاریافته با خبرگان حوزه مالی و حسابداری شهرداری تبریز و تحلیل مضمون داده ها استفاده شده است. در بخش کمی، از پرسشنامه محقق ساخته مبتنی بر مولفه های پنج گانه چارچوب COSO و روش های آماری شامل آمار توصیفی، آزمون همبستگی پیرسون و تحلیل رگرسیون چندگانه برای سنجش روابط میان مولفه های کنترل داخلی و کاهش تخلفات مالی بهره گرفته شده است. جامعه آماری بخش کمی شامل مدیران، کارشناسان مالی و حسابرسان داخلی شهرداری تبریز (۱۸۰ نفر) بوده و حجم نمونه با استفاده از فرمول کوکران ۱۴۰ نفر برآورد شده است.یافته ها نشان می دهد که میانگین امتیاز کل نظام کنترل های داخلی در شهرداری تبریز معادل ۲.۸۶ از ۵ است که نشان دهنده وضعیت متوسط رو به پایین می باشد. مولفه های «محیط کنترلی» با امتیاز ۲.۵۴ و «اطلاعات و ارتباطات» با امتیاز ۲.۷۱ ضعیف ترین مولفه ها هستند. نتایج تحلیل رگرسیون نشان می دهد که نظام کنترل های داخلی به طور معناداری بر کاهش تخلفات مالی تاثیر دارد (R²=۰.۵۸۳) و مولفه های «فعالیت های کنترلی» (β=۰.۳۲) و «نظارت» (β=۰.۲۸) بیشترین تاثیر را داشته اند. در مناطقی که کنترل های داخلی به درستی اجرا شده اند، نرخ تخلفات مالی به طور میانگین ۳۷ درصد کاهش یافته است. مهم ترین موانع شناسایی شده عبارتند از: ضعف در تفکیک وظایف (۷۸ درصد)، کمبود نیروی انسانی متخصص (۷۲ درصد)، ضعف در نظارت مستمر (۶۸ درصد) و ضعف فرهنگ پاسخگویی (۶۲ درصد).چارچوب پنج مولفه ای پیشنهادی این پژوهش (شامل تقویت محیط کنترلی، بهبود ارزیابی ریسک، استقرار فعالیت های کنترلی موثر، ارتقای اطلاعات و ارتباطات، و ایجاد نظام نظارت مستمر) می تواند به عنوان الگویی عملیاتی برای ارتقای کارایی نظام کنترل های داخلی مالی و کاهش تخلفات مالی در شهرداری تبریز مورد استفاده قرار گیرد.