ارتباط متقابل هوش مصنوعی و استانداردهای حسابداری: بررسی انتقادی تصمیم گیری الگوریتمی در کیفیت گزارش گری مالی

پژوهش حاضر با هدف بررسی ارتباط متقابل هوش مصنوعی و استانداردهای حسابداری و ارائه نگاهی انتقادی به تصمیم گیری الگوریتمی در کیفیت گزارش گری مالی انجام شده است. با گسترش بی سابقه هوش مصنوعی در فرآیندهای حسابداری و ظهور چالش های جدید در حوزه های شفافیت، قابلیت اتکا و قضاوت حرفه ای، ضرورت بازنگری در استانداردهای موجود و تدوین چارچوب های نوین، به عنوان یک مسئله اساسی در ادبیات حسابداری معاصر مطرح شده است. این پژوهش از نظر هدف، بنیادی-کاربردی و از نظر ماهیت و روش اجرا، در زمره پژوهش های کیفی با رویکرد تحلیل انتقادی، تحلیل اسنادی و مطالعه تطبیقی قرار دارد. گردآوری اطلاعات از طریق جستجوی نظام مند در منابع علمی معتبر، استانداردهای حسابداری (IFRS و ISA)، مستندات فنی هوش مصنوعی و قوانین و مقررات مرتبط انجام شده است. برای تحلیل داده ها از ترکیب روش های تحلیل محتوای کیفی با رویکرد انتقادی، تحلیل تطبیقی و مدل سازی مفهومی با بهره گیری از تکنیک کدگذاری باز، محوری و انتخابی استفاده گردیده است. یافته ها نشان می دهد که هوش مصنوعی با افزایش دقت برآوردهای حسابداری تا ۲۳ درصد، کاهش خطاهای انسانی و افزایش سرعت پردازش اطلاعات، به طور معناداری کیفیت گزارشگری مالی را بهبود می بخشد، اما هم زمان با چالش های جدی نظیر کاهش شفافیت به دلیل ماهیت جعبه سیاه الگوریتم ها، وابستگی به کیفیت داده ها و خطر سوگیری های سیستمی مواجه است. استانداردهای موجود حسابداری در مواجهه با پیچیدگی های ناشی از تصمیم گیری الگوریتمی با نارسایی های قابل توجهی مواجه هستند و مفاهیم بنیادین نظیر «ارائه ی صادقانه»، «قابلیت اتکا» و «قضاوت حرفه ای» در بستر خروجی های جعبه سیاه الگوریتم های یادگیری ماشین، نیازمند بازتعریف و تفسیر مجدد هستند. شکاف های شناسایی شده در چهار حوزه اصلی شامل شکاف مفهومی در ارائه ی صادقانه، شکاف در قابلیت اتکا و قضاوت حرفه ای، شکاف در کنترل های داخلی و استانداردهای حسابرسی (به ویژه ISA ۳۱۵ و ISA ۵۰۰)، و شکاف در افشا و شفافیت متمرکز هستند. همچنین، چالش های اخلاقی نظیر سوگیری الگوریتمی، مسئولیت پذیری مبهم، کاهش شفافیت و کمبود آموزش حرفه ای، به طور معناداری بر اعتماد عمومی به صورت های مالی تاثیر منفی می گذارند. ادغام هوش مصنوعی در فرآیندهای حسابداری نیازمند بازنگری در استانداردهای موجود و تدوین چارچوب های اخلاقی و حاکمیتی جدید است. چارچوب پنج مولفه ای پیشنهادی این پژوهش (شامل شفافیت و تفسیرپذیری الگوریتم ها، مسئولیت پذیری در قبال تصمیمات الگوریتمی، کنترل های داخلی متناسب با سیستم های هوشمند، استانداردهای کیفیت داده ها، و چارچوب اخلاقی برای توسعه و کاربرد هوش مصنوعی در حسابداری) می تواند الگویی عملیاتی برای استقرار نظام گزارشگری مالی شفاف، قابل اتکا و پاسخگو در عصر دیجیتال فراهم آورد.کلیدواژه ها: هوش مصنوعی، استانداردهای حسابداری، تصمیم گیری الگوریتمی، کیفیت گزارشگری مالی، اخلاق حسابداری