عدم تمرکز و چالش های تفویض اختیار در نظام مدیریت شهری ایران: مطالعه موردی شهرداری تبریز

پژوهش حاضر با هدف بررسی عدم تمرکز و چالش های تفویض اختیار در نظام مدیریت شهری ایران با مطالعه موردی شهرداری تبریز انجام شده است. با وجود تاکید قوانین بر تمرکززدایی، سیستم اداری ایران به صورت متمرکز اداره می شود و این امر چالش های جدی در حوزه مدیریت شهری ایجاد کرده است. در شهر تبریز، نبود مدیریت یکپارچه شهری و تعدد نهادهای تصمیم گیرنده بدون هماهنگی موثر، به عملکرد جزیره ای و کاهش کیفیت خدمات شهری انجامیده است. این پژوهش از نظر هدف، کاربردی-توسعه ای و از نظر ماهیت و روش اجرا، در زمره پژوهش های کیفی با رویکرد پدیدارشناسی توصیفی قرار دارد. جامعه آماری شامل مدیران، معاونان و کارشناسان ارشد شهرداری تبریز می باشد. نمونه گیری به صورت هدفمند و با تکنیک گلوله برفی تا دستیابی به اشباع نظری (۲۰ تا ۳۰ نفر) انجام شده است. ابزار گردآوری داده ها، مصاحبه نیمه ساختاریافته به همراه مشاهده غیرمشارکتی و بررسی اسناد و مدارک بوده است. تحلیل داده ها با استفاده از روش تحلیل محتوای کیفی و تکنیک کدگذاری تماتیک (باز، محوری و انتخابی) انجام شده است. یافته ها نشان می دهد که نظام مدیریت شهری ایران با چالش های ساختاری (تمرکزگرایی مفرط)، حقوقی (تفرق وظایف و اختیارات، پراکندگی مقررات) و مدیریتی (تعدد مراکز تصمیم گیری، نبود هماهنگی بین نهادی) مواجه است. در شهرداری تبریز، مجموعه شهرداری فاقد مدیریت متمرکز بوده و هر منطقه به صورت مستقل عمل می کند. تفویض اختیار به صورت مقطعی انجام شده، اما فقدان ساختارهای نظارتی موثر، نبود نظام پاسخگویی شفاف و ضعف در توانمندسازی سطوح محلی، مانع تحقق تمرکززدایی واقعی شده است. همچنین، توزیع نامتوازن خدمات، ضعف مشارکت شهروندان و نبود شفافیت در تصمیم گیری ها از دیگر چالش های شناسایی شده است. اصلاح ساختار مدیریت شهری تبریز نیازمند رویکردی گام به گام در پنج محور اصلی است: اصلاح ساختار حقوقی و تدوین قانون جامع مدیریت شهری، بازآفرینی ساختار حکمرانی شهری با تاکید بر تمرکززدایی، ایجاد سازوکارهای هماهنگی موثر میان نهادهای مختلف، تقویت نظام پاسخگویی و نظارت، و افزایش مشارکت شهروندان و شفافیت.