واکاوی موانع نهادی و رفتار مسیر انباشتگی در پیاده سازی استانداردهای بین المللی حسابداری بخش عمومی (IPSAS) در شهرداری ها؛ مطالعه ای بر اساس نظریه نهادی و اقتصاد هزینه فایده

پژوهش حاضر با هدف واکاوی موانع نهادی و رفتار مسیر انباشتگی در پیاده سازی استانداردهای بین المللی حسابداری بخش عمومی (IPSAS) در شهرداری های ایران، بر اساس چارچوب نظریه نهادی و اقتصاد هزینه-فایده انجام شده است. با وجود تصویب قوانین مرتبط با حسابداری تعهدی در ایران، فرآیند پیاده سازی IPSAS در شهرداری ها با موانع و چالش های متعددی مواجه بوده است که این پژوهش به شناسایی و تحلیل ریشه های ساختاری و رفتاری آن ها می پردازد. این پژوهش از نظر هدف، بنیادی-کاربردی و از نظر ماهیت و روش اجرا، در زمره پژوهش های کیفی با رویکرد تحلیل اسنادی، مطالعه تطبیقی و مدل سازی مفهومی قرار دارد. گردآوری اطلاعات از طریق جستجوی نظام مند در پایگاه های داده های علمی معتبر داخلی و بین المللی، استانداردهای حسابداری (IPSAS)، قوانین و مقررات مالی کشور، و مطالعات موردی شهرداری های ایران انجام شده است. برای تحلیل داده ها از ترکیب روش های تحلیل محتوای کیفی، تحلیل تطبیقی و مدل سازی مفهومی با بهره گیری از تکنیک کدگذاری باز، محوری و انتخابی استفاده گردیده است. یافته های پژوهش نشان می دهد که موانع نهادی پیاده سازی IPSAS در شهرداری های ایران در سه سطح فشارهای اجباری (ناهماهنگی قوانین مالی کشور با الزامات IPSAS)، فشارهای تقلیدی (نبود الگوهای موفق بومی شده) و فشارهای هنجاری (کمبود نیروی انسانی متخصص و ضعف شبکه های تخصصی) قابل دسته بندی هستند. رفتار مسیر انباشتگی ناشی از دهه ها فعالیت بر اساس مبانی حسابداری نقدی و بودجه ریزی متمرکز بر انطباق، با ایجاد ساختارهای نهادی تثبیت شده، هزینه های خروج از نظام موجود را به طور قابل توجهی افزایش داده است. شکاف های مفهومی و عملیاتی عمیقی میان استانداردهای حسابداری بخش عمومی ایران و IPSAS در سه حوزه اصلی (ابهام در تعاریف و مبانی شناسایی رویدادهای مالی، تفاوت در رویکردهای اندازه گیری و گزارش گری، و ضعف زیرساخت های فناوری و نیروی انسانی) وجود دارد. همچنین، چالش های ساختاری (ناهماهنگی آیین نامه مالی) و نهادی (نبود اراده سیاسی) به عنوان چالش های ریشه ای (علی) عمل می کنند و سایر چالش ها، معلول آن ها هستند. با این حال، منافع بلندمدت ناشی از افزایش شفافیت مالی، بهبود کیفیت تصمیم گیری های اقتصادی، افزایش اعتماد عمومی و کاهش فساد، به طور معناداری از هزینه های کوتاه مدت پیاده سازی IPSAS فراتر خواهد رفت. نظام مالی و حسابداری شهرداری های ایران برای تحقق اهداف شفافیت مالی، پاسخ گویی و کارایی در مدیریت منابع عمومی، ناگزیر از اتخاذ رویکردی گام به گام و نظام مند در پیاده سازی IPSAS است. چارچوب راهبردی پیشنهادی مبتنی بر چهار حوزه کلیدی اقدام شامل اصلاح ساختارهای نهادی، سرمایه گذاری در زیرساخت های فناوری اطلاعات، توانمندسازی نیروی انسانی، و مدیریت تغییرات سازمانی می تواند الگویی عملیاتی برای تسهیل پیاده سازی IPSAS در شهرداری های ایران فراهم آورد.