تبیین نقش شایستگی های اجتماعی هیجانی معلمان در پیشگیری از فرسودگی تحصیلی و تقویت تعلق مدرسه ای دانش آموزان

فرسودگی تحصیلی و ضعف احساس تعلق به مدرسه از جمله چالش های مهم نظام های آموزشی معاصر هستند که می توانند پیامدهایی همچون کاهش انگیزش یادگیری، افت مشارکت کلاسی، کاهش پیشرفت تحصیلی و افزایش نگرش های منفی نسبت به مدرسه را به دنبال داشته باشند. در این میان، کیفیت تعاملات روزمره معلم و دانش آموز و برخورداری معلمان از شایستگی های اجتماعی هیجانی، نقش تعیین کننده ای در شکل گیری تجربه تحصیلی و هیجانی دانش آموزان دارد. پژوهش حاضر با هدف تبیین نقش شایستگی های اجتماعی هیجانی معلمان در پیشگیری از فرسودگی تحصیلی و تقویت تعلق مدرسه ای دانش آموزان انجام شده است. این پژوهش از نظر هدف، کاربردی و از نظر روش، توصیفی تحلیلی با رویکرد مروری و مبتنی بر تحلیل ادبیات علمی مرتبط با شایستگی اجتماعی هیجانی معلمان، فرسودگی تحصیلی، تعلق مدرسه ای و کیفیت روابط آموزشی است. در این چارچوب، مولفه هایی مانند خودآگاهی، خودمدیریتی، همدلی، مهارت های ارتباطی، مدیریت تعارض، تنظیم هیجان و توانایی ایجاد روابط حمایتی با دانش آموزان مورد توجه قرار گرفته اند.یافته های تحلیلی نشان می دهد که معلمان برخوردار از شایستگی های اجتماعی هیجانی بالاتر، در مدیریت موقعیت های تنش زا، برقراری ارتباط سازنده، ارائه بازخورد موثر و ایجاد فضای عاطفی امن در کلاس عملکرد مطلوب تری دارند. چنین محیطی می تواند از طریق کاهش اضطراب و فشار ادراک شده دانش آموزان، افزایش احساس شایستگی و تقویت انگیزش درونی، زمینه های بروز فرسودگی تحصیلی را کاهش دهد. همچنین، رفتارهای حمایتی و پذیرنده معلم می تواند احساس دیده شدن، ارزشمندی و پذیرفته شدن دانش آموز را افزایش داده و در نتیجه، مولفه های اصلی تعلق مدرسه ای شامل احساس عضویت، پیوند عاطفی، مشارکت و تعهد نسبت به مدرسه را تقویت کند. از سوی دیگر، ضعف در مهارت های اجتماعی هیجانی معلم، احتمال شکل گیری تعاملات منفی، تعارض های مکرر، ارتباطات خشک و اقتدارگرایانه و تجربه هیجانی نامطلوب در کلاس را افزایش می دهد و می تواند به صورت غیرمستقیم فرسودگی تحصیلی و گسست دانش آموز از محیط مدرسه را تشدید کند.بر اساس نتایج، شایستگی های اجتماعی هیجانی معلمان را می توان یکی از مولفه های مهم کیفیت مدرسه و سرمایه انسانی نظام آموزشی دانست که از طریق ایجاد روابط مثبت، حمایت عاطفی، مدیریت مناسب هیجان ها و تقویت مشارکت دانش آموزان، هم زمان در پیشگیری از فرسودگی تحصیلی و افزایش تعلق مدرسه ای اثرگذار است. بنابراین، توجه نظام مند به آموزش و توسعه شایستگی های اجتماعی هیجانی معلمان در برنامه های تربیت، توانمندسازی و توسعه حرفه ای آنان، می تواند به شکل گیری محیط های یادگیری سالم تر، انسانی تر و مشارکت محور کمک کند. در مجموع، تقویت این شایستگی ها نه تنها یک مهارت فردی برای معلم، بلکه راهبردی موثر برای ارتقای سلامت روانی اجتماعی دانش آموزان، بهبود کیفیت روابط مدرسه و افزایش اثربخشی فرایند یاددهی یادگیری محسوب می شود.