طراحی و اعتبارسنجی مدل حاکمیت داده مبتنی بر قابلیت های پویا برای ارتقای یکپارچگی سامانه های اطلاعاتی و تاب آوری خدمات دیجیتال شهری: مطالعه موردی شهرداری تبریز

در عصر دیجیتال، داده ها به یکی از مهم ترین منابع قدرت و تصمیم سازی در مدیریت شهری تبدیل شده اند و شهرداری ها نیازمند حاکمیت موثر بر داده ها هستند تا بتوانند شفاف، کارآمد و پاسخ گو عمل کنند. با این حال، بسیاری از شهرداری های ایران، از جمله شهرداری تبریز، با انبوهی از سیستم های اطلاعاتی پراکنده و جزیره ای مواجه هستند که یکپارچگی سامانه ها و تاب آوری خدمات دیجیتال را با چالش جدی مواجه ساخته است. پژوهش حاضر با هدف طراحی و اعتبارسنجی مدل حاکمیت داده مبتنی بر قابلیت های پویا برای ارتقای یکپارچگی سامانه های اطلاعاتی و تاب آوری خدمات دیجیتال شهری در شهرداری تبریز انجام شده است.روش پژوهش از نوع توصیفی-تحلیلی و پیمایشی با رویکرد آمیخته (کمی-کیفی) است. جامعه آماری شامل مدیران و کارشناسان حوزه فناوری اطلاعات، معماران سازمانی، کارشناسان حاکمیت داده و مدیران شهری (۱۷۵ نفر) می باشد. داده های کمی از طریق پرسشنامه محقق ساخته با پایایی ۰.۹۴۴ (آلفای کرونباخ) گردآوری شد. داده های ثانویه شامل ساختار سامانه های موجود، شاخص های عملکردی خدمات دیجیتال و گزارش های عملکردی فناوری اطلاعات از سازمان فاوای شهرداری تبریز جمع آوری گردید. برای تحلیل داده ها از روش های همبستگی پیرسون، رگرسیون چندگانه، مدل سازی معادلات ساختاری (PLS-SEM)، تکنیک دلفی و تحلیل سلسله مراتبی فازی (FAHP) استفاده شد.یافته های پژوهش نشان می دهد که هر سه فرضیه پژوهش تایید شده اند. قابلیت های پویا با ضریب همبستگی ۰.۶۶۴ بر حاکمیت داده تاثیر دارد و بعد حس گری (ضریب بتا ۰.۳۴۶) بیشترین سهم را ایفا می کند. حاکمیت داده با ضریب همبستگی ۰.۶۵۸ بر یکپارچگی سیستم ها و با ضریب ۰.۶۴۲ بر تاب آوری خدمات دیجیتال تاثیر مثبت دارد. مدل معادلات ساختاری با شاخص های برازش مطلوب (GOF=۰.۵۹۶، CFI=۰.۹۵۸، SRMR=۰.۰۳۹) نشان داد که حاکمیت داده نقش میانجی کامل در رابطه بین قابلیت های پویا با یکپارچگی سیستم ها (اثر غیرمستقیم ۰.۲۹۸) و تاب آوری خدمات دیجیتال (اثر غیرمستقیم ۰.۲۸۹) ایفا می کند. تکنیک دلفی با ضریب توافق ۰.۹۴، ۳۶ مولفه را در شش بعد اصلی تایید کرد که «حاکمیت داده» با وزن ۰.۲۸۴ بالاترین اولویت را دارد. تحلیل داده های ثانویه نشان داد شهرداری تبریز دارای ۴۷ سیستم اطلاعاتی فعال است که تنها ۳۴ درصد آن ها با یکدیگر تعامل پذیری دارند و ۵۶.۴ درصد از سیستم ها فاقد مستندات فنی هستند.نتایج پژوهش نشان می دهد که مدل حاکمیت داده مبتنی بر قابلیت های پویا، راهبردی موثر برای کاهش جزایر اطلاعاتی، افزایش تعامل پذیری سامانه ها، بهبود کیفیت داده ها و ارتقای تاب آوری خدمات دیجیتال شهری در مواجهه با اختلالات و تهدیدات سایبری محسوب می شود. پیاده سازی این مدل نیازمند تقویت قابلیت های حس گری، توسعه قابلیت های جذب، توانمندسازی قابلیت های بازپیکربندی، استقرار نظام حاکمیت داده با تاکید بر کیفیت و امنیت داده، استانداردسازی داده ها و فرایندها، توانمندسازی نیروی انسانی و مدیریت تغییر سازمانی است. مدل ارائه شده می تواند به عنوان الگویی راهنما برای شهرداری ها در مسیر تحقق مدیریت شهری داده محور و هوشمند مورد استفاده قرار گیرد.