ارائه چارچوب جامع ساماندهی، تجمیع و زیباسازی دکل ها و آنتن های مخابراتی در سطح شهر با رویکرد کاهش آلودگی بصری، بهبود پوشش شبکه و افزایش رضایت شهروندی

پژوهش حاضر با هدف ارائه چارچوبی جامع برای ساماندهی، تجمیع و زیباسازی دکل ها و آنتن های مخابراتی در سطح شهر با رویکرد کاهش آلودگی بصری، بهبود پوشش شبکه و افزایش رضایت شهروندی تدوین شده است. با توجه به گسترش بی ضابطه دکل های مخابراتی در کلان شهرهای ایران و پیامدهای ناشی از آن بر سیمای شهری و سلامت روان شهروندان، این پژوهش در صدد است تا با تحلیل نظام مند وضعیت موجود، شناسایی چالش ها و بررسی تجارب موفق داخلی، چارچوبی عملیاتی برای ساماندهی این تاسیسات شهری ارائه دهد.این پژوهش از نظر هدف، کاربردی-توسعه ای و از نظر ماهیت و روش اجرا، در زمره پژوهش های کیفی با رویکرد تحلیل اسنادی، مطالعه تطبیقی و تحلیل محتوای کیفی قرار دارد. گردآوری اطلاعات از طریق جستجوی نظام مند در پایگاه های داده های علمی معتبر داخلی، قوانین و مقررات، گزارش های اجرایی شهرداری ها و اسناد فرادستی انجام شده است. برای تحلیل داده ها از ترکیب روش های تحلیل محتوای کیفی و تحلیل تطبیقی با بهره گیری از تکنیک کدگذاری باز، محوری و انتخابی استفاده گردیده است. یافته های پژوهش نشان می دهد که وضعیت موجود دکل های مخابراتی در کلان شهرهای ایران با پراکندگی بی نظم و وجود تعداد قابل توجهی دکل های فاقد مجوز مشخص می شود. در تهران بیش از ۷ هزار و ۶۴۸ دکل ثبت شده وجود دارد و ۹۴۳ دکل غیرمجاز دارای رای ماده ۱۰۰ در این شهر شناسایی شده است. بیشترین درصد پراکندگی دکل ها در مناطق ۲ و ۶ تهران متمرکز است. همچنین، ۸۷ درصد پرونده های قضایی مرتبط با دکل ها به دلیل نصب بدون مجوز بوده است. در سطح کلان شهرها، تجارب موفق نظیر جمع آوری ۴۱۲ دکل از سطح شهر مشهد و اجرای طرح های تجمیع و زیباسازی در کرج نشان می دهد که ساماندهی دکل ها ضمن کاهش آلودگی بصری، می تواند به ایجاد درآمد پایدار برای شهرداری ها (سالانه ۳۰ میلیارد تومان در مشهد) و افزایش رضایت شهروندی منجر شود. با این حال، موانع حقوقی-نظارتی (فقدان ضوابط یکپارچه در سطح ملی)، موانع فنی-اجرایی (هزینه های بالای جمع آوری و تجمیع)، موانع ساختاری (نبود هماهنگی میان دستگاه های متولی) و موانع اجتماعی-فرهنگی (مقاومت اپراتورها و شهروندان)، به عنوان مهم ترین چالش های پیش روی ساماندهی شناسایی شدند.نظام مدیریت شهری ایران برای ساماندهی وضعیت آشفته دکل های مخابراتی، نیازمند اتخاذ راهبردهای کلان در چهار حوزه کلیدی است: (۱) ضوابط فنی و حقوقی با تدوین استانداردهای ملی جانمایی و الزامات اخذ مجوز؛ (۲) راهکارهای زیبایی شناسی و طراحی شهری با استفاده از طراحی های هنری و استتاری؛ (۳) سازوکارهای مشارکت شهروندی با اطلاع رسانی شفاف و اخذ نظرات ساکنان؛ و (۴) مکانیسم های اجرایی و نظارتی با تعیین نهاد متولی واحد و ایجاد مشوق های اقتصادی برای اپراتورها. مدل مفهومی سه فازی پیشنهادی این پژوهش (شامل شناسایی و ممیزی، برنامه ریزی و طراحی، و اجرا و نظارت) می تواند چارچوبی کارآمد برای کاهش آلودگی بصری، بهبود پوشش شبکه و افزایش رضایت شهروندی در کلان شهرهای ایران فراهم آورد.