مدیریت یکپارچه شهری و هماهنگی نهادی در کلانشهرها؛ موانع و راهبردها

پژوهش حاضر با هدف بررسی موانع مدیریت یکپارچه شهری و هماهنگی نهادی در کلانشهرها و ارائه راهبردهای عملیاتی برای رفع این موانع انجام شده است. این پژوهش از نظر هدف کاربردی-توسعه ای و از حیث ماهیت، توصیفی-تحلیلی با رویکردی آمیخته (کمی-کیفی) است. جامعه آماری شامل ۱۵۲ نفر از مدیران و کارشناسان ارشد شهرداری تبریز، اعضای شورای شهر، مدیران سازمان های خدمات رسان و کارشناسان دستگاه های اجرایی استان می باشد که با روش نمونه گیری تصادفی طبقه ای انتخاب شده اند. ابزارهای گردآوری داده شامل پرسشنامه محقق ساخته با ۴۰ گویه در چهار بعد ساختاری-نهادی، قانونی-حقوقی، مالی-اقتصادی و مدیریتی-اجرایی، و مصاحبه های نیمه ساختاریافته با ۲۰ نفر از خبرگان حوزه مدیریت شهری، برنامه ریزی شهری، حکمرانی محلی و حقوق عمومی بوده است. تحلیل داده های کمی با استفاده از آزمون t تک نمونه ای، تحلیل عاملی تاییدی، تحلیل واریانس یک طرفه و مدل سازی معادلات ساختاری در نرم افزارهای SPSS و SmartPLS انجام شده است. همچنین، برای اولویت بندی موانع از روش تحلیل سلسله مراتبی (AHP) استفاده شده است. داده های کیفی با استفاده از تحلیل محتوای موضوعی در نرم افزار MAXQDA تحلیل گردیده است. نتایج نشان داد که چهار دسته مانع شناسایی شده در مجموع ۶۸.۴ درصد از واریانس عدم یکپارچگی مدیریت شهری را تبیین می کنند. موانع ساختاری-نهادی با میانگین ۴.۴۸ از ۵ و بار عاملی ۰.۹۳، مهم ترین دسته موانع هستند و «چندپارگی مدیریت شهری و تداخل نهادی» با میانگین ۴.۶۴، مهم ترین زیرمعیار شناسایی شده است. موانع قانونی-حقوقی با میانگین ۴.۲۶ و بار عاملی ۰.۸۸ و موانع مدیریتی-اجرایی با میانگین ۴.۱۲ و بار عاملی ۰.۸۴ در رتبه های بعدی قرار دارند. اولویت بندی با روش AHP نشان داد که موانع ساختاری-نهادی (وزن ۰.۳۱۸) مهم ترین و موانع مالی-اقتصادی (وزن ۰.۱۸۲) کم اهمیت ترین دسته موانع هستند. بسته اجرایی پیشنهادی شامل تشکیل شورای راهبری یکپارچگی خدمات شهری، تنظیم توافق نامه های سطح خدمت، ایجاد پنجره واحد خدمت، تدوین تقویم یکپارچه پروژه ها و راه اندازی داشبورد مشترک داده و عملکرد، با ضریب مسیر ۰.۷۴ (t=۹.۸۲)، تاثیر مثبت و معناداری بر بهبود هماهنگی نهادی و یکپارچه سازی مدیریت شهری دارد. پیاده سازی این بسته منجر به کاهش ۳۴.۶ درصدی هزینه های ناشی از موازی کاری، افزایش ۴۲.۸ درصدی سرعت خدمت رسانی و افزایش ۳۸.۴ درصدی رضایت شهروندان از مدیریت شهری می شود. کلانشهرهای ایران با پدیده «چندگانگی و تداخل نهادی» مواجه هستند که پیامدهایی چون دوباره کاری، تعارض تصمیم ها، افزایش هزینه های عمومی و کاهش سرعت خدمت رسانی را به دنبال داشته است. بسته اجرایی مرحله بندی شده ارائه شده در این پژوهش، راهکاری موثر برای بهبود هماهنگی نهادی و تحقق مدیریت یکپارچه شهری است. تحقق این مهم نیازمند اصلاح قوانین، شفاف سازی وظایف، تمرکززدایی و ایجاد انگیزه های مالی مناسب برای همکاری بین نهادی است.