بازآفرینی اکولوژیک-تفریحی مهرانه رود به عنوان کریدور سبز-آبی محوری، مبتنی بر مدیریت ریسک سیلاب فصلی و ارتقای تاب آوری زیست محیطی در بافت میانی کلانشهر تبریز

پژوهش حاضر با هدف بازآفرینی اکولوژیک-تفریحی مهرانه رود به عنوان کریدور سبز-آبی محوری در بافت میانی کلانشهر تبریز، مبتنی بر مدیریت ریسک سیلاب فصلی و ارتقای تاب آوری زیست محیطی انجام شده است. این پژوهش از نظر هدف کاربردی-توسعه ای و از حیث ماهیت، توصیفی-تحلیلی با رویکردی آمیخته (کمی-کیفی) است. در بخش تحلیل آسیب پذیری سیلاب، از مدل های هیدرولیکی HEC-RAS و HEC-HMS برای شبیه سازی جریان سیلاب و پهنه بندی خطر در دوره های بازگشت مختلف استفاده شده است. در بخش تحلیل اکولوژیک، نمونه برداری از کیفیت آب در ۵ ایستگاه در طول مسیر رودخانه انجام و پارامترهای فیزیکی-شیمیایی و میکروبی اندازه گیری شده است. همچنین، تحلیل تغییرات کاربری اراضی و پوشش گیاهی در حریم رودخانه با استفاده از تصاویر ماهواره ای لندست در بازه زمانی ۲۰ ساله صورت گرفته است. در بخش اجتماعی، پرسشنامه ای در میان ۳۸۰ نفر از ساکنان و کاربران محور مهرانه رود توزیع شده است. تحلیل داده ها با استفاده از تحلیل SWOT، تحلیل سلسله مراتبی (AHP) و مدل سازی معادلات ساختاری در نرم افزارهای SPSS و SmartPLS انجام شده است. نتایج نشان داد که بازآفرینی اکولوژیک-تفریحی با رویکرد کریدور سبز-آبی، با ضریب مسیر ۰.۸۵ (t=۱۱.۲۴، p<۰.۰۰۱)، تاثیر مثبت و معناداری بر مدیریت ریسک سیلاب و ارتقای تاب آوری زیست محیطی محور مهرانه رود دارد. اجرای سناریوی بازآفرینی با احیای پوشش گیاهی در حریم رودخانه و ساماندهی کاربری های مجاور، قادر به کاهش ۳۴.۶ درصدی پهنه های سیلابی و افزایش ۴۸.۲ درصدی سرانه فضای سبز-آبی در بافت میانی تبریز می باشد. تغییرات کاربری اراضی (ضریب تاثیر ۰.۳۸)، کاهش پوشش گیاهی (ضریب تاثیر ۰.۳۲) و ساخت وسازهای غیرمجاز (ضریب تاثیر ۰.۲۵)، مهم ترین عوامل تشدیدکننده خطر سیلاب هستند. ارزیابی کیفی آب مهرانه رود نشان دهنده وضعیت سمی و خطرناک ناشی از ورود غیرمجاز فاضلاب های خانگی است. محور مهرانه رود با امتیاز پتانسیل کلی ۴.۳۲ از ۵، قابلیت تبدیل شدن به کریدور سبز-آبی محوری با کارکردهای چندگانه را دارا می باشد. راهبردهای اولویت دار شامل لایروبی و ساماندهی بستر و حریم رودخانه، احیای پوشش گیاهی بومی، ایجاد مسیرهای پیاده و دوچرخه، طراحی پارک های خطی و مشارکت ساکنان محلی هستند. بازآفرینی اکولوژیک-تفریحی مهرانه رود با رویکرد کریدور سبز-آبی محوری، راهکاری یکپارچه و پایدار برای مدیریت ریسک سیلاب فصلی و ارتقای تاب آوری زیست محیطی در بافت میانی کلانشهر تبریز ارائه می دهد. پیاده سازی این رویکرد نیازمند تدوین طرح جامع مدیریت یکپارچه، هماهنگی بین سازمانی، تامین منابع مالی از طریق مشارکت بخش خصوصی و تدوین ضوابط بومی است.