تبیین نقش حسابرسی پیشگیرانه در کنترل انحرافات بودجه ای و ارتقای انضباط مالی در ادارات دولتی

هدف پژوهش حاضر، تبیین نقش حسابرسی پیشگیرانه در کنترل انحرافات بودجه ای و ارتقای انضباط مالی در ادارات دولتی شهر تبریز است. این پژوهش از نظر هدف، کاربردی و از نظر ماهیت، توصیفی تحلیلی و از نظر روش گردآوری داده ها، پیمایشی اسنادی است. جامعه آماری پژوهش شامل حسابرسان، ذی حسابان، مدیران مالی، کارشناسان بودجه، کارشناسان امور مالی، مسئولان کنترل اسناد و کارشناسان قراردادها در ادارات دولتی شهر تبریز بود که با توجه به جامعه ۲۲۰ نفره، حجم نمونه بر اساس فرمول کوکران ۱۴۰ نفر تعیین شد. ابزار گردآوری داده ها پرسشنامه محقق ساخته ۳۵ گویه ای بر اساس طیف پنج درجه ای لیکرت بود. روایی ابزار از طریق روایی صوری و محتوایی و شاخص های CVR و CVI بررسی شد و پایایی آن با آلفای کرونباخ سنجیده شد. آلفای کل پرسشنامه ۰.۹۴، مقدار KMO برابر ۰.۸۷۶ و آزمون بارتلت با آماره ۲۱۸۹.۴۳ در سطح ۰.۰۰۰ معنادار بود که نشان دهنده کفایت داده ها و پایایی مطلوب ابزار است. داده ها با آمار توصیفی، آزمون تی تک نمونه ای، فریدمن، همبستگی پیرسون و رگرسیون چندگانه تحلیل شدند. نتایج نشان داد میانگین همه ابعاد پژوهش بالاتر از سطح متوسط است. بیشترین میانگین مربوط به بررسی انطباق هزینه ها با بودجه مصوب با مقدار ۴.۲۶ و کنترل اسناد قبل از پرداخت با مقدار ۴.۱۸ بود. نتایج فریدمن نشان داد بررسی انطباق هزینه ها با بودجه مصوب با میانگین رتبه ۴.۳۵ مهم ترین بعد حسابرسی پیشگیرانه است. همچنین ضریب همبستگی حسابرسی پیشگیرانه با کنترل انحرافات بودجه ای و انضباط مالی برابر ۰.۸۲ بود. نتایج رگرسیون نشان داد ابعاد حسابرسی پیشگیرانه ۷۱ درصد تغییرات متغیر وابسته را تبیین می کنند. قوی ترین اثر مربوط به انطباق هزینه ها با بودجه مصوب با بتای ۰.۳۴ بود. بنابراین، حسابرسی پیشگیرانه می تواند از طریق کنترل قبل از پرداخت، حسابرسی قراردادها، هشداردهی زودهنگام و پیگیری اصلاحات، به کاهش انحرافات بودجه ای و ارتقای انضباط مالی کمک کند.