خواندن در زمانه هوش مصنوعی؛ تحول سواد ادبی و بازتعریف نسبت دانش آموز با متن

تحول فناوری های مولد، مفهوم متن و شیوه مواجهه مخاطب با آن را وارد مرحله ای تازه کرده است. امروزه خواننده نه تنها با آثاری روبه روست که حاصل فرایند سنتی آفرینش ادبی هستند، بلکه می تواند در مدت کوتاهی متن هایی را دریافت یا تولید کند که به وسیله سامانه های هوش مصنوعی شکل گرفته اند. این وضعیت، فرایند خواندن را از یک فعالیت صرفا دریافت کننده به تجربه ای تعاملی تر تبدیل کرده و در کنار فرصت های تازه، ضرورت بازنگری در مهارت های ادبی و قدرت تشخیص مخاطب را افزایش داده است. در چنین شرایطی، پرسش مهم برای نظام آموزشی آن است که دانش آموز چگونه می تواند در میان انبوه متن های تولیدشده، خواننده ای فعال، منتقد و صاحب قضاوت باقی بماند.پژوهش حاضر با هدف بررسی پیامدهای گسترش متن های تولیدشده توسط هوش مصنوعی بر سواد ادبی و تجربه خواندن و تبیین الزامات آموزشی مواجهه با این پدیده، با رویکرد توصیفی تحلیلی انجام شده است. در این مطالعه، مفاهیم مرتبط با خواندن انتقادی، سواد دیجیتال، ادبیات معاصر، هوش مصنوعی مولد و آموزش ادبی بررسی و ارتباط میان آن ها تحلیل شده است. نتایج نشان می دهد که دسترسی آسان به متن های تولیدشده توسط هوش مصنوعی، فرصت هایی مانند تجربه سریع گونه های مختلف نوشتار، مقایسه روایت ها، بازآفرینی متن و مشارکت فعال تر در فرایند تولید و ویرایش را در اختیار یادگیرنده قرار می دهد. این قابلیت ها می توانند کلاس ادبیات را از محیطی صرفا مبتنی بر دریافت و تحلیل آثار ثابت، به فضایی برای تجربه، مقایسه و بازآفرینی متون تبدیل کنند.در مقابل، سهولت تولید متن می تواند برخی عادت های سنتی خواندن و نوشتن را نیز تحت تاثیر قرار دهد. هنگامی که مخاطب بدون بررسی و تامل، متن تولیدشده توسط الگوریتم را به عنوان اثری معتبر می پذیرد، توانایی تشخیص کیفیت، انسجام، ارزش هنری و اعتبار محتوایی آن ممکن است کاهش یابد. همچنین سرعت بالای تولید محتوا می تواند مخاطب را به مصرف سریع متن و کاهش مکث، تفسیر و تامل عمیق سوق دهد. بنابراین، مسئله اصلی در عصر هوش مصنوعی، صرفا افزایش یا کاهش کیفیت متون ادبی نیست، بلکه تغییر در نحوه خواندن و داوری