دانش آموز در زیست چندلایه؛ تبیین فرایند هویت یابی در پیوند میان مدرسه، جامعه و جهان دیجیتال

هویت یابی دانش آموزان در شرایط کنونی دیگر در یک محیط اجتماعی مشخص و بر اساس الگوهای ثابت شکل نمی گیرد. دانش آموز به طور هم زمان در چند فضای به هم پیوسته زندگی می کند؛ در مدرسه یاد می گیرد، در خانواده ارزش ها و نگرش هایی را تجربه می کند، در میان همسالان جایگاه اجتماعی خود را می آزماید و در محیط دیجیتال با طیف گسترده ای از الگوهای رفتاری، سبک های زندگی و روایت های متفاوت از «خود» مواجه می شود. این هم زمانی، فرایند هویت یابی را از یک مسیر خطی به فرایندی پویا و مستمر تبدیل کرده است. پژوهش حاضر با رویکردی تحلیلی، به بررسی چگونگی تاثیر زیست دیجیتال بر فرایند شکل گیری و بازتعریف هویت دانش آموزان و الزامات تربیتی ناشی از آن پرداخته است.تحلیل مطالعات مرتبط نشان می دهد که فضای دیجیتال صرفا محیطی برای انتقال اطلاعات و ارتباطات نیست، بلکه به عرصه ای برای تجربه اجتماعی، آزمودن نقش های مختلف، دریافت بازخورد و بازتعریف تصویر فرد از خود تبدیل شده است. دانش آموز می تواند از طریق این فضا با افراد و دیدگاه هایی مواجه شود که در محیط واقعی زندگی خود کمتر به آنها دسترسی دارد و از این طریق، دامنه شناخت او از جهان و امکان انتخاب الگوهای هویتی افزایش یابد. در عین حال، سرعت بالای تعاملات، برجسته شدن تایید اجتماعی، بازنمایی گزینشی زندگی افراد و فراوانی الگوهای متنوع می تواند فرایند شناخت خود را پیچیده تر کند و دانش آموز را با پرسش هایی درباره ارزش ها، توانایی ها، تعلقات و جایگاه اجتماعی خود مواجه سازد.از این منظر، مسئله تربیتی اصلی نه حذف مرز میان «دنیای واقعی» و «دنیای مجازی»، بلکه کمک به دانش آموز برای ایجاد انسجام میان تجربه های مختلف زندگی است. اگر فرد نتواند میان تصویری که از خود ارائه می دهد، بازخوردی که از دیگران دریافت می کند و ارزش ها و اهداف شخصی خویش ارتباط معناداری برقرار کند، ممکن است هویت او بیش از اندازه به تایید بیرونی و واکنش محیط وابسته شود. در مقابل، برخورداری از توانایی خودشناسی، تفکر انتقادی، انتخاب آگاهانه و ارزیابی منابع اجتماعی می تواند به دانش آموز کمک کند تا در مواجهه با تنوع الگوهای فرهنگی، هویت خود را فعالانه تر و آگاهانه تر شکل دهد.یافته های این بررسی، ضرورت تغییر رویکرد تربیتی مدارس را آشکار می کند. مدرسه در عصر دیجیتال نمی تواند هویت دانش آموز را صرفا در چارچوب رفتارهای داخل مدرسه بررسی کند؛ بلکه باید بخشی از برنامه تربیتی خود را به فهم تجربه دانش آموز در محیط های رسانه ای اختصاص دهد. ایجاد فضاهای گفت وگومحور، تقویت خودشناسی و تفکر انتقادی، آموزش سواد رسانه ای و هویتی، فراهم کردن فرصت برای مشارکت واقعی و کمک به دانش آموز برای تحلیل تجربه های شخصی و اجتماعی خود می تواند زمینه شکل گیری هویتی منسجم تر را فراهم کند. بر این اساس، هدف تربیت در زیست دیجیتال، ساختن دانش آموزی جدا از جهان رسانه ای نیست؛ بلکه پرورش فردی است که بتواند در میان جهان های متنوع اجتماعی و دیجیتال، خود را بشناسد، انتخاب کند و مسئولانه هویت خویش را بسازد.

کلیدواژه ها:

هویت یابی ، زیست دیجیتال ، دانش آموز ، فرهنگ شبکه ای ، خودشناسی ، سواد هویتی ، تربیت رسانه ای ، هویت اجتماعی