نقش معلم در ایجاد انگیزه و افزایش مشارکت دانش آموزان در فرایند یادگیری

انگیزه یکی از بنیادی ترین عوامل موثر بر کیفیت یادگیری، استمرار فعالیت های آموزشی و میزان مشارکت دانش آموزان در فرایند تعلیم و تربیت است. دانش آموزی که نسبت به یادگیری احساس علاقه، توانمندی و تعلق داشته باشد، معمولا آمادگی بیشتری برای مشارکت فعال در فعالیت های آموزشی، پرسشگری، حل مسئله و انجام تکالیف نشان می دهد. در این میان، معلم تنها انتقال دهنده محتوای آموزشی نیست، بلکه از طریق نوع ارتباط با دانش آموز، شیوه تدریس، نحوه ارائه بازخورد، ایجاد فرصت انتخاب، طراحی فعالیت های یادگیری و مدیریت فضای کلاس می تواند بر انگیزه و مشارکت دانش آموزان اثر بگذارد. پژوهش های مبتنی بر نظریه خودتعیین گری نشان داده اند که حمایت معلم از نیازهای روان شناختی اساسی دانش آموزان، از جمله خودمختاری، شایستگی و ارتباط، می تواند زمینه ساز انگیزش خودمختار و مشارکت مطلوب تر در یادگیری باشد (Niemiec & Ryan, ۲۰۰۹).هدف مقاله حاضر بررسی نقش معلم در ایجاد انگیزه و افزایش مشارکت دانش آموزان در فرایند یادگیری، با تاکید ویژه بر دوره ابتدایی است. در این مقاله، ابتدا مفهوم انگیزش تحصیلی و مشارکت دانش آموزی بررسی شده و سپس رابطه میان انگیزه و یادگیری، انواع انگیزش، عوامل موثر بر انگیزش دانش آموزان و جایگاه معلم در شکل دهی به محیط انگیزشی کلاس مورد بحث قرار می گیرد. همچنین نقش ارتباط مثبت معلم و دانش آموز، بازخورد آموزشی، روش های تدریس فعال، بازی و فعالیت های مشارکتی، ایجاد احساس شایستگی، توجه به تفاوت های فردی، فرصت دادن برای انتخاب و استفاده هدفمند از تشویق و تقویت بررسی خواهد شد.از منظر نظریه خودتعیین گری، محیط آموزشی زمانی می تواند انگیزش باکیفیت تری ایجاد کند که دانش آموز در آن احساس کند توانمند است، با معلم و همسالان خود ارتباط مثبت دارد و تا حدی در فعالیت های یادگیری اختیار و نقش فعال دارد (Ryan & Deci, ۲۰۲۰). همچنین پژوهش ها نشان داده اند که رفتارهای حمایتگرانه معلم می توانند مشارکت دانش آموزان را پیش بینی کنند و کیفیت فضای کلاسی از عوامل مهم در شکل گیری انگیزش و مشارکت است (Brandisauskiene et al., ۲۰۲۱).در دوره ابتدایی، اهمیت این موضوع دوچندان است؛ زیرا دانش آموزان در این دوره در حال شکل دهی به نگرش های اولیه خود نسبت به مدرسه، یادگیری، توانایی های فردی و رابطه با معلم هستند. بنابراین، نحوه برخورد معلم می تواند نه تنها بر عملکرد تحصیلی فعلی، بلکه بر نگرش دانش آموز نسبت به یادگیری در سال های بعد نیز تاثیرگذار باشد. بر این اساس، مقاله حاضر تلاش می کند ضمن تبیین مبانی نظری انگیزش و مشارکت، مجموعه ای از راهبردهای قابل استفاده برای معلمان ارائه دهد تا بتوانند محیطی فعال، حمایتگر و انگیزه بخش ایجاد کنند.

کلیدواژه ها:

انگیزش تحصیلی ، مشارکت دانش آموزان ، معلم ، فرایند یادگیری ، دوره ابتدایی ، روش تدریس ، محیط کلاس ، انگیزش درونی.