تحلیل نابرابری آموزشی در دسترسی به فناوری های یادگیری

گسترش فناوری های یادگیری در نظام های آموزشی، فرصت های چشمگیری برای شخصی سازی فرآیند یادگیری، افزایش دسترسی به دانش و تقویت مهارت های فردی فراهم کرده است؛ با این حال، شواهد نشان می دهد که این فناوری ها می توانند هم به عنوان عامل کاهش شکاف ها و هم به عنوان عامل تعمیق نابرابری های آموزشی عمل کنند. هدف از مقاله حاضر، تحلیل چندبعدی نابرابری آموزشی در دسترسی به فناوری های یادگیری و شناسایی عوامل ساختاری، مهارتی، محتوایی و نهادی موثر بر این شکاف است. مقاله حاضر از نظر هدف، کاربردی-پژوهشی و از نظر ماهیت، توصیفی-تحلیلی با رویکرد مروری و کتابخانه ای است. نتایج به دست آمده نشان داد که نابرابری آموزشی در دسترسی به فناوری های یادگیری، پدیده ای تک بعدی و صرفا زیرساختی نیست، بلکه ساختاری چندلایه دارد که در آن لایه های فیزیکی، مهارتی و محتوایی به صورت هم افزا عمل می کنند. عوامل اقتصادی (سطح درآمد و توان مالی)، جغرافیایی (تفاوت های شهری و روستایی)، فرهنگی-اجتماعی (جنسیت، سن، نگرش های فرهنگی) و نهادی (الگوهای توزیع منابع و سیاست گذاری ها) به عنوان متغیرهای تعیین کننده، شدت و گستره ی این شکاف را شکل می دهند. پیامدهای این نابرابری، فراتر از تفاوت های کوتاه مدت تحصیلی، بر شانس های شغلی بلندمدت، هویت اجتماعی، مشارکت در آموزش مادام العمر و توان رقابتی جوامع در اقتصاد دانش بنیان تاثیرگذار است و می تواند به عنوان مکانیزمی برای بازتولید نابرابری های اقتصادی و اجتماعی در نسل های بعدی عمل کند. بنابراین، تحقق عدالت آموزشی در عصر فناوری، مستلزم عبور از رویکرد تک بعدی تجهیزات محور و حرکت به سمت چارچوبی جامع است که هم زمان بر سه محور زیرساخت، توانمندسازی و محتوا تمرکز کند: تخصیص هدفمند و معکوس جهت منابع به مناطق و گروه های محروم تر، برنامه ریزی سیستماتیک برای ارتقای سواد دیجیتال در سطوح یادگیرنده، معلم و خانواده، و توسعه ی محتوای دیجیتال آموزشی متنوع، باکیفیت و سازگار با نیازهای گروه های مختلف. فناوری های یادگیری در خودشان نه عادلانه اند و نه ناعادلانه؛ بلکه طراحی، سیاست گذاری و پیاده سازی آن هاست که تعیین می کند آیا این فناوری ها به ابزاری برای کاهش شکاف ها تبدیل می شوند یا به عاملی برای تثبیت نابرابری های موجود.

کلیدواژه ها:

نابرابری آموزشی ، فناوری های یادگیری ، شکاف دیجیتال-آموزشی ، عدالت آموزشی ، دسترسی به فناوری