تغییر نقش معلم: از «انتقال دهنده دانش» به «تسهیل گر آموزشی» در عصر هوش مصنوعی

ظهور هوش مصنوعی مولد، چشم انداز آموزش و پرورش را دگرگون ساخته و نقش سنتی معلم به عنوان انتقال دهنده دانش را با چالش بنیادینی مواجه کرده است. پژوهش حاضر با روش مرور نظام مند شواهد تجربی و نظری منتشرشده در بازه زمانی ۲۰۱۹ تا ۲۰۲۶، به بررسی ابعاد مختلف تغییر نقش معلم از «انتقال دهنده دانش» به «تسهیل گر آموزشی» در عصر هوش مصنوعی می پردازد. یافته ها نشان می دهد که هوش مصنوعی جایگزین معلم نمی شود، بلکه به عنوان نیروی محرک اصلی تحول نقش او از انتقال دهنده سنتی دانش به «طراح آموزش همکار انسان-ماشین» عمل می کند و مدل چهاربعدی شامل «طراح یادگیری، راهنمای شخصی سازی شده، مراقب عاطفی و ارزیاب فناورانه» را پیشنهاد می دهد (Jiang, ۲۰۲۵‎). مطالعات تجربی نشان می دهد که ۸۲٪ از معلمان در محیط های یادگیری مبتنی بر ChatGPT احساس اثربخشی بیشتری در تسهیل بحث ها و ارائه بازخورد بلادرنگ داشته اند، در حالی که ۷۵٪ از دانش آموزان افزایش مشارکت و خودمختاری را گزارش کرده اند. مرور نظام مند ۲۱ مقاله منتشرشده از ۲۰۱۹ تا ۲۰۲۵ نشان می دهد که هوش مصنوعی نقش های حرفه ای معلمان را در چهار حوزه اصلی تغییر می دهد: شیوه های تدریس، توسعه حرفه ای، رهبری آموزشی و تعامل اخلاقی. با این حال، چالش هایی نظیر کمبود آموزش تخصصی، نگرانی های اخلاقی، زیرساخت های ناکافی و فقدان داده های بلندمدت نیز شناسایی شده است. مقاله حاضر با تحلیل جامع پیشینه پژوهشی موجود، چارچوبی یکپارچه برای طراحی برنامه های توسعه حرفه ای معلمان در عصر هوش مصنوعی ارائه می کند.

کلیدواژه ها:

تغییر نقش معلم ، تسهیل گر آموزشی ، هوش مصنوعی مولد ، هویت حرفه ای معلم ، AI-TPACK ، یادگیری دانش آموزمحور ، طراحی آموزشی