تاثیر آموزش مبتنی بر حل مسئله بر تقویت مهارت های تفکر انتقادی و توانایی حل مسئله دانش آموزان

آموزش مبتنی بر حل مسئله به عنوان یکی از رویکردهای یادگیری فعال و دانش آموزمحور، در دهه های اخیر توجه گسترده ای را در نظام های آموزشی سراسر جهان به خود جلب کرده است و پژوهش حاضر با روش مرور نظام مند و فراتحلیل شواهد تجربی منتشرشده در بازه زمانی ۲۰۲۰ تا ۲۰۲۶، به بررسی تاثیر این رویکرد بر تقویت مهارت های تفکر انتقادی و توانایی حل مسئله دانش آموزان می پردازد و تحلیل ۴۲ مقاله داوری شده نشان می دهد که آموزش مبتنی بر حل مسئله دارای اندازه اثر بزرگ (ES = ۰.۷۹۸; ۹۵% CI: ۰.۷۸۲–۰.۸۱۳‎) بر مهارت های تفکر انتقادی و توانایی حل مسئله در آموزش علوم است (Aripin et al., ۲۰۲۵‎) و فراتحلیل ۲۵ مطالعه دیگر اندازه اثر ۱.۰۸۱ را برای تاثیر این رویکرد بر تفکر انتقادی گزارش کرده است (Lu et al., ۲۰۲۵‎) و یافته ها نشان می دهد که آموزش مبتنی بر حل مسئله از طریق مواجهه دانش آموزان با مسائل واقعی و مبهم، تشویق به کاوشگری و پرسشگری، تسهیل یادگیری خودراهبر و خودتنظیمی، و فراهم سازی فرصت های تعامل اجتماعی و همکاری، به طور معناداری مهارت های تفکر انتقادی و توانایی حل مسئله دانش آموزان را در مقاطع مختلف تحصیلی و رشته های گوناگون تقویت می کند و با این حال، اثربخشی آن به عواملی نظیر نقش معلم به عنوان تسهیل کننده، کیفیت مسائل طراحی شده، و چارچوب بندی پداگوژیک وابسته است و مقاله حاضر با تحلیل پیشینه پژوهشی موجود، ابعاد نظری، تجربی و عملی این رویکرد را بررسی کرده و توصیه هایی برای طراحی و اجرای موثر آن در نظام های آموزشی ارائه می کند.

کلیدواژه ها:

آموزش مبتنی بر حل مسئله ، تفکر انتقادی ، توانایی حل مسئله ، یادگیری فعال ، یادگیری خودراهبر ، فراتحلیل ، دانش آموزان.